Bok 10: Undis Brekke

ØyehaugGunnhildUndisBrekkeStorUndis Brekke. Gunnhild Øyehaug 2014. Kolon forlag. 126 sider. Boka er eit leseeksemplar.

Eg kan byrje med å seie at denne boka er eit djupdykk i mitt personlege mareritt. Eg er 28 år gamal, og held på med ei masteroppgåve i nordisk. Sjølv om eg, i motsetnad til Undis Brekke, gler meg veldig til å jobbe med formidling, vert nokre av tankane i boka litt for røyndomsnære. Det er vanskeleg å lese boka utan å sjå meg sjølv om ti år, på ein stad eg absolutt ikkje vil vere:

Undis Brekke var forfattar. Undis Brekke fekk 1,8 på hovudoppgåva si. Undis Brekke skreiv doktorgrad. Undis Brekke var i eit langvarig forhold. No er Undis Brekke ein einboksforfattar. Det var ingen som skjønte kva ho prøvde på i den første romanen, allusjonane til klassiske mønstre. Det var offentlege debattar. Ho vart anklaga for å vera ufeministisk. Dei skjønte ho ikkje, og merksemda vart for mykje. Etter fleire år med ei undervisingsstilling ved Universitetet i Bergen, fekk ho eit doktorgradsstipendiat. Men det visar seg at skrivesperra ikkje berre held seg til det litterære planet, forskingsarbeidet vil heller ikkje skrivast ned. Avhandlinga forblir uskreven, og ho vert til slutt kasta ut. Og når det gjeld den kvinnelege kjærasten: Dei vart eldre. Den tidlegare så androgyne kjærasten fekk plutseleg meir feminine trekk, og Undis veit ikkje om ho slutta å vere forelska i Anja, eller om det visar seg at ho berre ikkje var lesbisk. Undis vel isolasjon. Det er berre ein veg ho kan gå: heim.

Ho er litt bleikare og litt feitare enn ho var, der ho returnerar singel, med ein avbroten forfattarskap, og ein avbroten doktorgrad. Undis Brekke er trettiåtte år. Det er julebord og smalahovelag med instituttet. Undis er premenstruell, og skal ikkje drikke, men ho gjer det likevel, i lag med personar som Runar Flå, som ein gong presterte å sei «knulle» elleve gongar i løpet av ein dobbelttime i norrøn litteratur, eller instituttleiaren som skal innvie ho i korleis dei gjer ting på Eitre. Ho må fjerna seg frå den poststrukturalistiske tradisjonen dei held fast i Bergen, på Eitre er dei nærare Oslo i litteraturteoretiske perspektiv. Då er det ekstra flaut å vere Undis, som berre timar før gløymte at det ikkje er vanleg å dra fram Roland Barthes på julebord, og haldt ein lengre monolog om han. Og den unge stipendiaten som minnar om korleis det burde ha vore:

Eg merka at eg hadde stirt, for auga til den unge kvinna møtte mine over gaffelen. Dette er ein stipendiat, slik stipendiatar skal sjå ut, tenkte eg. Dei er ca. tjueåtte år. Dei har gått gradene, raskt. Dei har ikkje først tatt hovudfag, gitt ut ein roman, gjort fullstendig retrett, blitt timelærar ved universitetet, søkt nokre gonger på doktorgraden før instituttet til slutt innstiller dei på førsteplass, når dei har blitt trettiein år gamle. Og deretter leverer dei. Dei går ikkje fleire år på overtid med oppgåva, fordi det verkar som om hemminga som gjer at ein ikkje klarer å skrive fleire romanar, har smitta over på oppgåveskrivinga, dei blir ikkje plutseleg trettiåtte år, og kvapsete, utan å ha levert, og dei må ikkje gi frå seg kontorplassen og i desperasjon flytte heim til heimbygda si og sitte her og stire på ein ung og vakker, vellukka stipendiat mens ho tygg med små, nette kjevar på litt hovudkjøt. 

Undis veit det ikkje sjølv, men ho har teke plassen til Silja. Silja, som i grunnen var ganske lik henne, og som var kjærast med han som Undis ikkje har klart å gløyme. Silja, som faktisk budde i det huset der Undis har leigd seg inn. Silja, som hadde den forelesningsrekka som Undis no skal ta over. Medan Silja var dyktig, førebur Undis seg til ei lengre forelesingsrekke om barokken med å slå opp i Store norske leksikon. Undis har vore så skarp, men no er ho det ikkje lenger. Ho er fanga i seg sjølv:

Og på dagane, sa eg, er det som om eg ikkje klarer å hugse ting, eg klarer ikkje å tenke, klarer ikkje å halde på ein tanke, eg får hjartebank av å sjå på oppgåva mi, eg opnar dokumentet, men eg blir berre sittande og sjå på det, det er som om eg ser på bokstavane bak ei glasplate, der er liksom bokstavar, men eg forstår ikkje korleis eg skal kome meg gjennom glasplata, eg går heller inn på nettet, blir gjerne sittande på nettet, går tilbake til oppgåva, men klarer ikkje å halde på nokon ting, det grip ikkje tak i meg, eg grip ikkje tak, eg brukte å vere så skarp, men no er eg så sløv, er det nokon risiko for at eg kan halde på å utvikle grytidleg Alzheimers? Det er det ingen risiko for, sa legen min. Det er som om krysninga mellom poesi og prosa i Rimbauds prosalyrikk ikkje grip meg lenger, sa eg. Å, sa legen. Då treng du brexidol.

Dette er ei historie om ei som nesten klarte det, men nesten er ikkje godt nok. Det er på mange måtar ein sår roman. Undis har både forlatt nokon, og vorte forlatt av fleire. Ho valte heimstaden og isolasjon. Det vart ein jobb ho på ingen måte hadde ønska seg. Heile nordistikk- og formidlingsramma gjer det som sagt litt vel nært, og eg satsar på at dette ikkje er historia om mitt liv. Men boka er god. Det er som å opne eit titteskap, og kome inn i ein velkjend og halvklein situasjon. Eit påtvunge julebord der minst ein av gjestane helst skulle ha vore alle andre plassar. Eg satsar alt på at dette ikkje er Historia om Mitt Liv. Eg pleier å snakke med venene mine om dei bøkene eg les, men dette er ei av få bøker eg fysisk har tvunge på dei eg delar lesesal med. Det kan vera ein fin motivasjon for oss masterstudentar i nordisk: det kunne ha vore verre. Me kunne ha møtt fortida som ein vegg i eit smalahovelag på Sunnmøre.

Eg tok meg sjølv i å lure på om romanen er for akademisk. Det kunne ha vore eit problem om poenget var å lage ei bok for alle, men det er det jo ikkje, og det akademiske er naudsynt for å gjere karakteren truverdig. Det er uansett ikkje mange skjønnlitterære forfattarar som kan sitere Roland Barthes med så stor lettheit, og få det til å passe. Det er i seg sjølv ei bragd (sa ho, med ei aning bitterheit i stemmen). Øyehaug skriv svært godt. Språket er rytmisk, og flyt av gårde. Romanen er kort, men ein vert fort kjend med Undis Brekke, som er ein spanande og gjenkjenneleg karakter. I tillegg har Øyehaug ein lun varme som gjer at alt det ubehagelege med situasjonen vert til å halde ut. Dialogen i seg sjølv er ikkje hylande artig, men humoren kjem fram gjennom kva Undis ser, og korleis ho ser det. Det var denne humoren som trakk meg ut av fosterstillinga, sjølv om tematikken i romanen traff meg midt i angstnerva.

På eit ikkje-litterært plan, må eg forresten sei at sjølve den fysiske utgåva er fantastisk. Eg er ein papirnerd (ein slik som tafsar på alle notatblokkene før ho kjøpar ei, om ho gjer det, for det går ikkje an å skrive på glatt papir), og vart imponert over dei tjukke, teksturerte sidene. Boka er rett og slett veldig god å halde i, og det kjenst rett og slett litt luksuriøst.

Les gjerne og bokmeldingane hjå Artemisias verden og Les mye.

Legg att eit svar

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com logo

Du kommenterer no med WordPress.com-kontoen din. Logg ut / Endre )

Twitter-bilde

Du kommenterer no med Twitter-kontoen din. Logg ut / Endre )

Facebook-foto

Du kommenterer no med Facebook-kontoen din. Logg ut / Endre )

Google+ photo

Du kommenterer no med Google+-kontoen din. Logg ut / Endre )

Koplar til %s