Bok 19: Vårt daglige brød

Det har vorte nokre år i Trondheim no, og sjølv om eg vonar på fleire, er eg jærbu i hjartet. Det er ein spesiell stad: langsam, men innovativ; treig, men trygg; villt og vakkert. For å sitere (far som siterer) Kielland: “Enhver klodrian kan beundre Hardanger, men kom til Jæderen, her har vi natur for viderekomne.” Det har ikkje blitt skrive så mykje om Jæren, men dei linjene som finst er nok til å få eit hjarte til å banke ekstra hardt. Det var difor ein stor tabbe å finne fram jærdiktaren Tor Obrestad til denne runden av Bokhyllelesing. I år vart det trondheimspåske, og det er i og for seg ikkje noko nytt, har ikkje vore kjipt, og eg har sjeldan direkte heimlengt. Det er likevel vanskeleg å unngå når det fyrste diktet er dette:

IMG_20150406_210048

Dette kan tolkast som eit vakkert naturbilete, men kan og sjåast på som eit uttrykk for langt meir. Eg skal ikkje begi meg ut på ei tolking, men det er interessant at diktet inneheld fleire tunge element. Det jærske landskapet er ganske pussig. Det har horisontar på alle kantar, ein ikkje veit kor havet endar og himmelen byrjar, og somme stunder er det vanskeleg å forstå kor ein sjølv er når ein ser mot havet– og det gjer ein stort sett uansett kor ein snur seg. Landskapet er opent og vilt, men han gir det ein tyngde som etter mi meining seier noko om det eg (beskjedent nok) ser på som den jærske folkesjela: det er slit. Det er folk “som grev seg gjennom live med gruvling og slit, putlar med jordi og granskar Skrifti, piner korn av aur’en og von av sine draumar, trur på skilingen og trøyster seg til Gud” (Garborg, yo.). Det er lange slektar og tradisjonar, og eit medvite om denne arven som ikkje forsvinn. Han plasserar eg-et mellom himmel og hav, og mannen mellom fjell og hav. Det kan fort bli dystert, men den luftige disposisjonen og manglande teiknsetjing på slutten visar likevel ei optimisme og ei letting. Litt som når skodda endeleg brist, og ein endeleg kan sjå horisonten igjen.

Samlinga har to delar. Den fyrste delen er prega av naturmotiv (som ikkje krev lokalkunnskap) og slektskap. Det er eit medvite om at alt heng saman med alt, og den kunnskapen førar til både ei optimisme og eit visst vemod:

Det nokre ikkje skjønar og kallar “seigt”
er tolmod og omtanke
og ligg i dei mosegrodde kultne steinane
Med dei blåvisne fyldige fingrane
har neven hans blitt ein slik stein

Farfar er ikkje død
men han minkar årlig
krympest til sist
Ein dag i halvmørkret vil han gå bortover jordene og bli borte

Skildringane er stillfarne, men har stor symbolsk tyngde. Men det som i del I er melankolsk, vert dystert og febrilt i del II. I del II flyttar han seg gradvis frå Jæren til Oslo. Del II er langt meir politisk (på ekte 60-talsvis). Obrestad var ein sentral figur i Profil-gjengen, og det er lett å sjå ein link her. Dette gjeld både stilistisk, gjennom den modernistiske eksperimenteringa, og den politiske retninga. Del II handlar om andre typar relasjonar, om Vietnam, demonstrasjonar, og eit heilt anna tilvære. Samlinga slår meg som svært todelt. Medan den fyrste delen er prega av ei slags stille uro som ligg over heimstaden hans, vert den andre delen vert klaustrofobisk, kaotisk (og her siktar eg ikkje til komposisjonen, som er stram).

Opnings- og avsluttingsdikta illustrerar dette. Han byrjar med opne, luftige linjer om opne landskap, og avsluttar med eit tettpakka dikt om Oslo:

Barnetoget har passert Universitetet. Våren
har sprunge ut med seljene og havsvinden
har sprunge ut i lyse kjolar og mennene
med ølglass på fortausrestauranten
har sprunge ut. Den svarte Kongen på balkongen har sprunge ut i den blå dagen og vinkar til barna
Dei svingar flagga og skal ofrast til fridommen
Opp mot veggene står mødrene med kåper i armane
og har aldri visst kva fridom er
Når eg lukkar augene ser eg bare død
Vi ferdast i knokkelbyen. Skjeletta dei grå
betongblokkene med knuste vindauger
teiknar seg skarpt i den klare lufta og yling
av små vindar i sjaktene høyrer vi svært tydeleg
i denne frostdagen. Det er eit arktisk landskap
der alle lysa er sløkte
og nå er det lenge sidan
dei leika seg her

(utdrag frå “Vi har lenge kjørt blindt i denne frosten men nå er det ikkje så langt att (Eit dikt om kvalane som ikkje lenger er)”)

Reint visuelt byrjer samlinga luftig og opent, det fråverande punktumet i første dikt visar dei andre dikta velkomne. Slutten står som ein kontrast til dette: linjene er tette, det er mykje handling og mange ord, og det kjennst som ei avslutting. Likevel kjenst Det daglige brød som ein sirkel som ikkje er heilt slutta, og det trur eg er på grunn av den noko hoppande tematikken.

I tillegg krev samlinga litt av lesaren, om ho vil ha meir enn berre vakre bilete. Desse er det nok av, men kva skjer når han plutseleg siterar Norske Hexeformularer og Magiske Opskrifter (“At komme et Æg til at løbe op efter en Stang”)? Kva betyr dette? Betyr det noko? Gjer det noko? Kva veit eg? Sjølv vart eg mest oppteken av det jærske (heimlengselen kom med eit smell), og likte desse dikta desidert best. Somme av dei meir politiske dikta kan virke litt daterte, spesielt i det stappmette 2014. Men Obrestad er svært interessant, og om ein ynskjer å bli kjent med forfattarskapen hans finst det 46 utgivingar av ulike slag, så her er det berre å slå seg laus.

vårt daglige brød2403

Eg klarar ikkje å gi ei heilskapleg vurdering av samlinga, eg vart for nostalgisk til å kunne sjå heilt klart. Du kan ta jærbuen ut av Jæren, men du kan tydelegvis aldri ta Jæren ut av jærbuen. Med eit etternamn som Braut hadde det uansett vore vanskeleg å lyga seg unna. Men vakkert er det. Det er også dystert og fascinerande.

Vårt daglige brød. Tor Obrestad. Gyldendal Norsk Forlag 1968. 68 sider.

Denne lesinga er ein del av Bokhyllelesing 2015. Utfordringa var i denne runden å lese ei europeisk novelle- eller diktsamling frå 1900-talet.

Legg att eit svar

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com logo

Du kommenterer no med WordPress.com-kontoen din. Logg ut / Endre )

Twitter-bilde

Du kommenterer no med Twitter-kontoen din. Logg ut / Endre )

Facebook-foto

Du kommenterer no med Facebook-kontoen din. Logg ut / Endre )

Google+ photo

Du kommenterer no med Google+-kontoen din. Logg ut / Endre )

Koplar til %s