Bok 3: En u[t]merket grav

1553778-10-1405627197278En u[t]merket grav. P.M. Kareithi. 2013. Publisert for første gang på Swahili i 1969, oversatt av Reidulf Molvær.

De måtte sove på harde gulvet og holde varmen bare med de klærne de selv hadde med seg. Mange av dem hadde ikke noe ullteppe siden de var blitt arrestert helt uventet og tatt med dit uten å få noe med seg hjemmefra. En mengde mennesker hadde derfor til daglig begynt å kle seg i lange varme frakker som kunne tjene både som klesplagg om dagen og som ullteppe om natten, i tilfelle de uventet skulle bli arrestert og havne i kasjotten uten å få tatt noe annet med seg enn det de sto og gikkk i (s. 102).

Kenya, 1948-1958. Major Blå og Mumbi har avlagt sine truskapseder til Mau-Mau-styrken, som kjempar mot dei britiske kolonimaktene. Truskapseden er bindande i aller høgaste forstand, og svært hemmeleg. Ikkje eingong lesaren vert innvia i korleis dette foregår. For å ha avlagt ei slik ed, risikerar ein fire år i konsentrasjonsleir. Mumbi vert arrestert, og er på veg mot ein slik leir. Ho veit at dei få som overlev konsentrasjonsleiren, kjem attende utan armar, utan føter, eller kjønnslemlesta. Ho er paralysert av skrekk.

Major Blå kjempa for dei allierte under andre verdskrig. Då han kom attende til Kenya, såg han at britane han hadde kjempa med, skulder ved skulder, fekk hus og store eigedomar. Sjølv fekk han ingenting, og hadde ikkje råd til så mykje som ein kopp med te. Han forsøkte å flykte til Nairobi for å skaffe seg arbeid, men vart sendt heim same natt – til ein landsby utan arbeid. Og slik gjekk major Blå frå å vere soldat i dei allierte styrkene til å vere geriljasoldat.

I denne verda kan dei som ikkje er med Mau-Mau-styrken delast opp slik:

  • Menn som trur dei kan ta det dei vil fordi dei er menn
  • Europearar som trur dei kan ta det dei vil fordi dei er europearar
  • Afrikanarar som ter seg som europearar

Mau-Mau-ane vert difor veldig idylliserte. Samstundes pretenderer boka heller aldri å vere eit historisk dokument. Forfattaren har sagt at det er ei forteljing, men at den ligg såpass tett opp mot verkelege hendingar at det kan kallast ei sann historie. All handling vert skildra utanfrå, på ein svært pragmatisk og udramatisk måte. Dette grepet gjer at boka opplevast nærast journalistisk. Rytmen haltar,  men boka “finn seg sjølv” mot slutten – rytmen i forteljinga fell på plass.  Kronologien kan vere litt forvirrande.

Eg les sjeldan ikkje-europeisk litteratur. Det var høgst tilfeldig at eg kom over denne boka. Og då meinar eg tilfeldig. Eg gjekk ein tur på biblioteket for å finne ei bok av ein annan forfattar på K, og så sto denne der den andre boka (som var utlånt) burde ha stått. Så enkelt kan det gjerast. I forordet gir Reidulf Molvær ei kort og god innføring i samtidsbiletet til romanen, som gjer at boka godt kan lesast utan forkunnskapar. Anbefalast!