Sju bøker på ein gong: Harry Potter and…

Å vera avisbod, tretten år, med hovudet fullt av Weasley-tvillingar og mystiske hendingar. Dette var etter walkmanen, før iPoden, så alle tankane og spekulasjonane var ein velkomen distraksjon etter å ha stått opp når ein eigentleg burde ha lagt seg. Eller å vera 17, sommarvikar som fabrikkmedarbeidar, totalt utilgjengeleg. Å skru av radioen kvar gong eg bytta arbeidsstasjon. Berre ein dag, altså. Normalt sett arbeidsglad og sosial, men risikovurderinga sette i gang drastiske tiltak: No spoilers, thank you. Sommaren etter: Effektiv annullering av vennskap etter MSN-melding (!!!) rett etter publiseringa av Harry Potter and the Half-Blood Prince. Rykta om eit drap hadde gått i fleire månadar, og rett etter midnatt kom meldinga om kven som hadde døydd. Å sykla rett heim frå jobb for å lesa litt til. Netter som gjekk. Harry Potter har vore uløyseleg knytt til tenåringssommaren. Eg vert aldri heilt ferdig med desse bøkene. Eg har allereie skrive eit lite innlegg om dei tre første bøkene, det finn du her. Eg er ein gjenlesar, men nokre bøker skil seg ut meir enn andre.

Dette er bøker som har vore med meg over halve livet, og som eg aldri vert heilt ferdig med. Det vert nokre gjennomlesingar i året, men no stort sett på lydbok, og stort sett i samband med eitt eller anna prosjekt. Eg er jo ein slik som har for mange hobbyar, og alltid eit eller anna prosjekt gåande. Montera genser? Harry Potter. Sy klede? Harry Potter. Det er lenge sidan eg har lese papirutgåvene, dei står utslitne i hylla. Namnet mitt i glitterpenn. Eg les bøkene usystematisk og på impuls.

Eg byrja i mars, og vart ferdig i juli. Rekkefølgja denne gongen: 4, 5, 6, 7, 2, 3, 1. Eg vil ikkje gå i same fella som min eks-MSN-venn, men dette er ikkje eit spoilerfritt innlegg.

IMG_20150813_221720

Harry Potter And the Goblet of Fire

Alle krigar har meiningslause offer. I The Goblet of Fire vert desse introduserte i Harry Potter si verd. Han vert på mystisk vis trekt ut til å representera Hogwarts i eit meisterskap mellom tre skular. Dei skal gjennom tre rundar med vanskelege og farlege oppgåver for å forsvara skulen sin si ære. Harry Potter er for ung, for uerfaren, og alle trur at han har lurt seg inn for å få søkjelyset på seg sjølv – nok ein gong. Det kan kosta han livet, og verre – det kan kosta han vennskapet med Ron Weasley. Dette er boka der ein for alvor får sjå korleis Voldemort fungerer. Det vonde infiltrerer Hogwarts, ikkje som eit minne, men som ein høgst levande fare. Heldigvis får Harry hjelp og omsorg frå uventa hald. Den nye Defense against the dark arts-læraren tek særleg omsyn til vesle Harry Potter.

Harry Potter and the Order of the Phoenix

Etter at ein gut vert drepen for å vera i vegen (“Kill the spare!”) har Harry tusen tankar. Han har fått erfara kor urettsam krigen er, og verre: Han står aleine. Styresmaktene nektar å ta inn over seg den grusomme sanninga. Voldemort er tilbake, og sterkare enn nokon gong. Ministeren er redd for kva dette vil sei, og i staden for å organisera eit motspel gjer han det han kan for å dyssa dette ned. Til og med Hogwarts, tradisjonelt ein fristad, vert sett under departementet. Professor Dolores Umbridge, som gjerne skulle ha straffa Harry for å ha utøva magi utanom skuleåret, vert sett inn som lærar og etter kvart som rektor. Undervisninga vert teoriprega og fjern, det er slutt på elevforeningar, det er slutt på å læra kva som må til for å nedkjempa dei  mørke maktene. Harry Potter og venene skapar ein motstandsorganisasjon der dei lærar kvarandre dei trolldomskunstane som må til. Harry kjempar ikkje berre mot det vonde ute, men og det vonde inne: Hogwarts er ikkje lenger fritt, og elevane vert nekta fridom og lærdom. Alle teikn på at Voldemort sitt nett stramar seg til vert fornekta. I tillegg får Harry stadig uvelkomne vitjingar i draumane sine. Han kan kjenna Voldemort sine kjensler. Heldigvis står ikkje Harry, Ron og Hermione åleine denne gongen.

Harry Potter and the Half-blood Prince

Harry Potter vert stadig sintare på verda. Til no har han møtt svik på svik, og han er desillusjonert. Det fantastiske Hogwarts, den fyrste heimen han har hatt, er ikkje lenger det same. Voldemort sin plan vert tydeleg, og det er klart at Dumbledore veit noko. Harry kan vera ei viktig brikke i denne planen. Potter er i opposisjon til det aller meste, men som eigar av ei godt brukt lærebok nyt han godt av det overraskande eliksirtalentet sitt. Hermione er skeptisk: Kan det henda at nokon (nok ein gong) prøver å manipulera Potter Dette er ikkje ein favoritt. Harry sitt indre kaos er høgst forståeleg, men frustrerande. Handlinga er kaotisk og uorganisert.

Harry Potter and the Deathly Hallows

Den sjuande og siste boka i serien visar kor god Rowling er til å knyta saman alle spor. Ting som har vorte nemnde i forbifarten vert viktige, mindre karakterar kjem tilbake, og tempoet er høgt. Det sterke vennskapet mellom Harry, Ron og Hermione vert nok ein gong sett på prøve, men denne gongen er det ikkje sikkert at dei får redda forholdet. Saman går dei i dekning og gjer det dei kan for å redda trollmannsverda frå Voldemort sitt regime. Saman må dei semjast om kva dei skal ta først: dødstalismanane eller bitane av Voldemort si sjel? Harry finn ut meir og meir om den eigentlege lagnaden sin, og sjølv om han berre er ein gut må han møta verda som ein mann.

Harry Potter and the Chamber of Secrets

Harry Potter er tolv år. Han lengtar tilbake til trollmannsskulen. Han har funne seg sjølv på Hogwarts, og funne ut at livet er langt meir enn det undertrykkjande regiment han møtar hjå tanta og onkelen sin. Likevel er det nett som om nokon ikkje vil at han skal tilbake. Han høyrer ingenting frå dei såkalla venene sine, og returen til Hogwarts vert sabotert fleire gonger. Når han først kjem dit vert skulen råka av fleire mystiske åtak. Elevar, spøkelse og kattar vert forsteina, og Harry vert fort mistenkt for å stå bak. Ryktene om eit gamalt kammer sviv rundt. Dette kammeret kan berre verta opna av Slytherin sin arving, og kven kan eigentleg sei at den mystiske Harry Potter ikkje har noko med dette å gjera? Potter kjempar mot klokka for å visa uskulda si, og for å overtyda alle om at han ikkje kan vera arvingen – og ikkje minst seg sjølv. Eg var ikkje så glad i denne boka som lita, og dette er mykje på grunn av alle tabbane Harry (og Ron) gjer i starten. Dette er svært unngåelege feil, men dei gjer dei likevel. Dobby visar seg ikkje frå si beste side her, og eg skulle helst ha spola over ein heil del scenar. I dag ser eg nok litt annleis på det. Det er noko fascinerande med korleis Harry prøvar å finna identiteten sin i trollmannsverda. I både første og andre klasse strevjar han med å sameina andre sine forventingar med korleis han ser på seg sjølv, og i år ser det meir umogleg ut enn nokon gong før.

Harry Potter and the Prisoner of Azkaban

Harry Potter har ei ukueleg tru på venskap. I denne boka vert denne sett på prøve. Han får vita meir om korleis foreldra hans døydde, og når det vert klart at dei vert sviken av bestevenen sin får han blod på tann. Samstundes er Hagrid i trøbbel, og han treng hjelp av dei tre elevane sine. Som om ikkje det var nok vert skulen beleira av demontarar. Desse vert satt inn for å beskytta elevane, men sanninga er at dei har ein forferdeleg verknad på Harry. Han må leva gjennom foreldra sin død kvar gong dementorane kjem nær. I Prisoner of Azkaban får Harry knytt fortida si til notida. Skjulte minne kjem tilbake, og trongen til å finna Sirius Black for å hemna foreldra sine er uovervinneleg.

Harry Potter and the Philosopher’s Stone

Vesle Harry Potter vert mishandla av fosterforeldra sine. Tanta og onkelen tok han inn som baby, og prøvar det dei kan for å halde han nede. Han skal ikkje høyrast, og han skal ikkje sjåast. Likevel får han stadig rare ting til å skje. Han får post. Uglepost. Etter kvart røymer heile familien vekk frå desse uglene, for dette er brev Harry verkeleg ikkje skal ha. Etter kvart vert Harry henta personleg av Rubeus Hagrid, ein svær mann med ei underleg melding: Harry Potter er ein trollmann. Foreldra var òg trollmenn, og vart drepne av den ondaste trollmannen verda har sett. Harry er difor meir berømt enn han kunne drøyme om. Harry skal ikkje bu hjå Dursleyane meir, han skal gå i lære på trollannsskulen Hogwarts. Hogwarts er den fyrste eigentlege heimen til Harry Potter, og det er magisk på fleire måtar enn den openberre. Skildringane over korleis Harry møtar magi for fyrste gong er utrulege og smittsame, men det er ikkje berre idyll. Harry Potter har levd i ei tru om at han er særs lite spesiell, og må finna ut korleis han skal vera seg sjølv i ei verd der alle veit kven han er. Samstundes visar det seg at rare ting er på ferde i dette paradiset. Dette er unekteleg den mest “barnslige” boka, og noko av grunnen til at eg ikkje har lese den like ofte som mange av dei andre. Men likevel: Harry er eit barn. Han er uskuldig og godhjarta, men ein av dei framste eigenskapane hans er integriteten. Han veit kva som er rett, og han veit kva som er gale. For fyrste gong i livet har han vener, og saman med desse prøvar han å løysa mysteriet med den forsvunne pakken.


Noko av det mest fascinerande med Potter-universet er korleis han går frå mann til barn, men med integriteten og verdiane i behald. I tillegg har ikkje aldersskilnaden mellom meg og Harry vore så stor, og eg har fått lov til å vakse opp i takt med han og venene sine. Det har vore ei fin ferd, og eg trur ikkje ho er over… Sjølv etter at eg har mista tellinga over kor mange gonger eg har lese serien. Eg trur kanskje ikkje eg har lyst til å ta over meg kor mange timar eg har brukt på dei same orda. Men det er noko unikt med å vitja denne verda gong på gong, forventninga når eg opnar boka – sjølv om eg veit nøyaktig kva som kjem. Møtene er likevel ulike frå gong til gong.

Bok 38: Prince Caspian

71ymmgaj3YL._SL1500_Her om dagen såg eg Løven, heksa og klesskapet på fjernsyn. Lite visste eg at det var fjernsynet, som stort sett får skulda for alt av manglande produktivitet frå mi side, skulle få meg til å lesa igjen. For langt bak i hovudet ein plass låg eit minne om ei Narnia-bok som sjeldan vert lesen (trur eg). Den vert plassert litt over alt i kronologien, men i alle fall har det gått eit år sidan Pevensie-borna sist var i det magiske riket. Ei magisk kraft tek dei med seg til landet dei kjenner som Narnia.

 

 

Once there were four children whose names were Peter, Susan, Edmund and Lucy, and it has been told in another book called The Lion, the Witch and the Wardrobe how they had a remarkable adventure. They had opened the door of a magic wardrobe and found themselves in a quite different world from ours, and in that different world they had become Kings and Queens in a country called Narnia. While they were in Narnia they seemed to reign for years and years; but when they came back through the door and found themselves in England again, it all seemed to have taken no time at all. At any rate, no one noticed that they had ever been away, and they never told anyone except one very wise grown-up.

Men tida i Narnia går ikkje jamt med vår, og det er lite som er kjent:

 

“This wasn’t a garden,” said Susan presently. “It was a castle and this must have been the courtyard.” “I see what you mean,” said Peter. “Yes. That is the remains of a tower. And there is what used to be a flight of steps going up to the top of the walls. And look at those other steps – the broad, shallow ones – going up to that doorway. It must have been the door into the great hall.” “Ages ago, by the look of it,” said Edmund. “Yes, ages ago,” said Peter. “I wish we could find out who the people were that lived in this castle; and how long ago.” “It gives me a queer feeling,” said Lucy. “Does it, Lu?” said Peter, turning and looking hard at her. “Because it does the same to me. It is the queerest thing that has happened this queer day. I wonder where we are and what it all means?”

Det er nett denne kjensla som sit att frå då eg las boka som liten. Den nye verda er både kjent og framand, alt er akkurat litt feil. Det vert likevel fort klart kvifor dei har kome: Nokon har blese i hornet til Susan; det magiske hornet som skal gjera det slik at hjelp alltid vil kome. Og denne gongen er det Pevensie-borna som er hjelpa. Unge Prins Caspian (jepp, han som seinare skal styre skuta The Dawn Treader ut til det ytste hav) er på flukt frå den onde onkelen sin, og på veg til å ta kongekrona – og med det frigjere alle sanne og trufaste narnianarar.

Det er ei søt bok, og ei bok som eg både hugsar og ikkje hugsar – det var som å lese handlinga for fyrste gong, men samstundes var alt så kjent. Slik er det nokon gonger å lese gamle bøker, eller helse på gamle vener. Og det er jo slik med gamle vennskap: ein treng ikkje å halde kontakta dagleg for at banda skal vera sterke. Om det er meir enn nostalgi, det veit eg ikkje. C.S. Lewis sin romanserie er ikkje berre elska, den kristne symbolikken er svært tydeleg for dei som er allergiske mot slikt – noko eg ikkje er. Det er ei roleg, lita sak, men samstundes er bileta fargerike, karakterane (utanom hovudpersonane, men det får vera ein annan diskusjon) er varierte og interessante, og boka er jamt over godt skriven. Og det vert sannsynlegvis ikkje den siste Narnia-boka eg les i år. Ein dag skal eg lese Drømmen om Narnia, som eg hugsar svært godt. Handlinga hugsar eg berre i blaff, men dette er den einaste boka eg har lese fleire gonger der eg ikkje har turt å sjå på omslaget:

10d9d03d57f5f1a633e1859c3c67133d1689c2116b58e4479cd3bf60
Kjelde: bokelskere.no

Seriøst. Måtte lukke augo kvar gong eg skulle ta fram boka. Skumlaste omslaget ever.

Bok 33: Tordivelen flyr i skumringen

9788242138293_2I serien Signe-gjer-keisame-ting: ein todagars køyretur frå Bryne til Trondheim. Det kan vera vanskeleg å finna ei bok som passar for både sjåfør og passasjer, som er lett å følge med på, og som er passe lang. Løysinga vart ein klassikar frå barndomen: Tordivelen flyr i skumringen. Eg trur faktisk at eg berre har lese Gripe sine romanar som lydbøker. Sist runde må ha vore lenge sidan, for eg hugsar mykje plundring med kasettband. Overgangen frå då til no er stor, for denne gongen vart det blåtannoverføring frå mobiltelefonen. Forteljinga fungerte like godt, med eit atterhald som eg skal kome tilbake til.

Jonas, Annika og David skal vatne blomar på herregarden. Det er spesielt ein blom dei må passe på. Blomen sin velferd er uforklarleg, og når den kviknar til strekk den seg ikkje mot sola – den pekar veg til moglege løysningar. Dei finn ei bunke med brev frå 1700-talet, og vert vikla inn i jakta på ein egyptisk tvillingstatue. Jonas møter saka med journalistisk nysgjerrigheit, David med akademisk interesse, og Annika med frustrasjon over at ingen tek inn over seg at statuen handlar om ei menneskeleg tragedie. Ei gamal dame byrjar å ringe David, og saman spelar dei et lenger parti med sjakk. Kven er ho? Kor kjem musikken frå? Forteljinga er mangefassetert, og vel gjennomført. Det er mange vendepunkt, og lyttaren sitt heile tida med ei kjensle av at løysinga er openbar – heilt til det skjer noko som endrar spelereglane. Tordivelen viser stadig veg.

‘Alt levende hører sammen.’ De ord sa han ofte til mig. Han visste at de døde også lever.

Tordivelen flyr i skumringen passar best til større born, og eg er usikker på om den har tolt tidas tann. Den baserer seg mykje på teknologi frå dåtida, og dagens kids vil nok stusse når dei kjem over meldingar om at ein ikkje må sløse med lydband, komplikasjonar med trykk av aviser, og så vidare. Det er sjølvsagt vanskeleg for meg å spekulera i om eit barn vil hefta seg nok med desse elementa til at det faktisk gjer noko, men eg vil tru at desse delane vil framstå som rare, i beste fall eksotiske. Som vaksen innehaldt historia ikkje like mange grøss, men mykje undring. Forteljinga engasjerte begge globetrottarane, og vart eit godt avbrekk frå det som viste seg å vera eit skalkeskjul for stavkyrkjesafari.

Eg gjekk med vilje ikkje for høyrespelversjonen, fordi ein kvar kan bli skremt frå vetet når dei døde tek kontakt. Det skal nemnast at NRK sin versjon vann pris som tidenes beste høyrespel, så ein litt modigare person enn meg kan godt velje denne. Ane Dahl Torp gjer ein god jobb som opplesar. Ho les med ei nøytral og oversiktleg innleving, og gjer historia svært levande.

Det einaste aberet med lyttaropplevinga går faktisk på Lydbokforlaget sin app, som er frykteleg lite brukarvenleg og vrang å ha med å gjera. Det går til dømes ikkje an å styre appen frå hovudskjermen, og den tek ikkje pause når eg får ein telefon. Den eg snakka med fekk god innføring i blomane på Selandergarden. Eg har android-telefon, så det er mogleg at ios-versjonen er betre.

Maria Gripe (1979). Tordivelen flyr i skumringen. 10 timar og 17 minutt.

Den beste bokdagen

Dette er kan hende den beste bokdagen sidan 31. juli 2007 (kva skjedde då, mon tru?). Dette vert difor eit langt, ekstatisk innlegg om ein tur på det lokale antikvariatet.

IMG_20150717_144907

Eg har vore på leit etter ei utgåve av Snorre Sel sidan tidleg i haust, då eg las nokre sider om boka i Norsk barnelitteraturhistorie (for slike bøker les eg, nemleg). Eg skreiv litt om ho i dette innlegget. Biletboka (“en fabel i farger for voksne og barn”) vart prisa høgt av NS-avisa Fritt folk, heilt til dei skjønte den meir enn antyda bodskapen.

Eg har leita land og strand (ok, eg har leita på internett) etter ei svært spesiell bok. Boka er å finne på fleire antikvariat, men kostar frå 1600-2000 kroner. I utgongspunktet ein grei pris, men det hjelp ikkje på studentbudsjett. Boka har blitt publisert eit par gonger, sist i 2005. Den er utsolgt frå forlaget, og dei kjem ikkje til å trykke opp nye eksemplar. Nokon gong. Og det er synd, for her får du litteraturhistorie, krigshistorie, søte teikningar og ei isolert sett veldig fin barnebok i ein pakke. Sidan eg har vore flink på jobbeferie tenkte eg at det var på tide. Full av von tok eg turen innom Bokstova, som er eit fantastisk antikvariat på Klepp(e), og forsøkte: “Har du ei bok som heiter Snorre S-?” Den pensjonerte soknepresten som driv staden reiste seg og fann boka før eg klarte å fullføra spørsmålet.

IMG_20150717_145437

Ei litt slitt utgåve, men ei fyrsteutgåve frå 1941. Til 200 kroner. For den observante er det ein null mindre enn på internettet. Og for den meir observante – årstalet er ikkje heilt tilfeldig.

Denne fargefabelen har ein skjult bodskap. Berre at den ikkje er skjult i det heile teke, og det er eigentleg rart at NS-folka ikkje forsto det. Då dei skjønte kva boka dreide seg om vart boka verboten i ein fei, og det er som kjent den beste reklamen ei bok kan få. Heilt kort: Snorre Sel sin kvardag vert brått trua av måkene Syn og Segn (SS). Boka er pepra med nazisymbolikk. Frithjof Sælen har til og med sneke inn nokre hakekors. Ein svært populær roman som eg tykkjer seier mykje om at barnelitteratur er mindre uskuldig enn ein skulle tru – dette er motstandskamp i svært søte linjer.

Bokstova har ei god boksamling med svært ulike prisnivå. Seljaren er og ein reser på meirsal, og eg “fekk” med meg ei anna spanande billedbok:

IMG_20150717_145541

Dette er ei andreutgåve frå 1915, med fantastiske illustrasjonar av Theodor Kittelsen. Eg er ikkje heilt sikker på korleis boka er laga, men det var i alle fall ei påkosta utgåve – bileta har vorte trykka for seg og limt inn i boka i ettertid. Ganske tøft. Kittelsen var framsynt, og illustrerar med dette mitt personlege forhold til trening generelt og #SK2015 spesielt:

IMG_20150717_145614

Bokstova te Steinskog er verdt eit besøk for dei som skulle slumpe til å vera i nærleiken av Klepp. Han har kaffien klar og bøker i alle slags prisklassar. Han hentar inn det han sjølv er interessert i, og resultatet er eit antikvariat med eit variert utval bøker, med varierte prisar (alt frå 50 til 15 000).

I full ekstase stakk eg på Norli og fekk med meg denne her:

IMG_20150717_144722

Helga er avlyst, eg held meg inne. Sjalu?