Uglen

9788241911941Ei jente vert funnen i skogen. Ho ligg utsvolta på ei seng av uglefjører, og alt tyder på ei ofring. Kvifor ligg ho der, naken og åleine? Kvifor har blåmerke på knea og hendene? Kva er det med den blonde parykken? Frode Sander Øien (alias Samuel Bjørk) viser oss korleis åregamal vondskap kan spela seg ut. Holger Munch og Mia Krüger er to forkvakla polititilsette (her er det naturleg å setje kraftige spørsmålsteikn, men meir om det seinare) som på kvart sitt vis freistar å nærma seg kvarandre og løysninga på eit nytt, makabert funn. Dette er bok nummer to i serien om Munch og Krüger, men bøkene kan lesast uavhengig av kvarandre.

Uglen er grotesk. Der ligg styrken. Forfattaren har skrive fram eit sjukt univers som òg er truverdig, og det gjer det heile meir ubehageleg – noko som igjen gjer det til god krim. Det er ei av dei bøkene der ein sit med ei kjensle av av at det er for sjukt til at det er mogleg å lesa, men så kan ein berre ikkje la vera. Munch og Krüger er interessante, men eindimensjonale. Dei er feilbarlege, men dei vert kun dette, på ein måte som gjer det naturleg å grunna litt over stillingsvernet til offentleg tilsette (helsing offentleg tilsett). Holger Munch sine private problem førar til ei horribel dømekraft, og Krüger går frå å vera ein slags Lisbeth Salander til å rakna heilt. Dei prøver så godt dei kan å stable kvarandre på beina, og på eit vis går det framover. Tematikken i boka er så sjuk og mørk at det er umogleg å ikkje verta trekt inn i handlinga.

Eg sit igjen med mykje av den same kjensla som eg hadde då eg las Det henger en engel alene i skogen: Boka er grotesk, spanande, og vel verdt tida – men det treng ikkje å seie at boka er så veldig god. Språkleg sett er ho noko gjentakande, og eg trur mykje av dette kunne ha vorte spara viss forlaget hadde lese over manuset ein gong eller to til – å referere til Holger Munch som “den tykkfalne etterforskeren” er effektivt og greitt, men vert litt gørr når det kjem for andre gong på to-tre sider. Ein går òg fort lei av måten personane kvernar over liva sine på, og forsøka på å gje karakterane “særpreg” er og så-som-så: Mia jobbar til dømes best på Lorrys. Der drikk ho øl (men ALDRI utan ein jägermeister) og tenkeskriv seg fram til offeret sine inste tankar. Og dette gjer ho ofte. Veldig ofte. Handlingsrommet hennar er femkanta: Justisen – Lorrys – Leiligheita i Theresesgate – Politihuset – Hurum. Ein treng ikkje eit veldig høgt lesetempo før enkelte ting vert gamle. Det er vanskeleg å føla med Mia Kruger denne gongen, ho virkar “too far gone”. Holger Munch er meir menneskeleg, men det er likevel måte på kor mykje privat grums ein kan trekkja inn i etterforskinga. Dette er ikkje karakterar ein eigentleg får så mykje empati med.

I den førre boka var det særskilt ein ting eg irriterte meg over: Øien skriv med eit rikt auge for detaljar. Dette er bra. Problemet er at eg sit igjen med ei kjensle av at forfattaren har lagt ut ein del brødsmular for å sikra lesaren (og seg sjølv) om at det kjem ein oppfølgjar. Slik er det her og. Ein del “spor” vert kasta ut litt i hytt og vêr, og du har ei kjensle av at forfattaren legg ut godbitar til seinare bruk. Når det er sagt: Det vonar eg verkeleg at han gjer, for boka er grusomt spanande!

Anita og Geir har allereie skrive om Uglen.

Vildanden

vildandenEi myte om villanda: ei villand som veit at ho skal døy vil umerkeleg stiga ned i havbotnen, bita seg fast i tangen og venta på det som kjem – stille og ikkje til bry. Det er mykje som gøymer seg på loftet til Hjalmar Ekdal, mellom anna ei and. Dyret vart skadeskoten av grosserer Werle, men hunden hans plukka opp anda. Werle senior lot anda leva vidare hjå Ekdals, der vesle Hedvig kjælar med henne.

Grosserer Werle har hatt stor innverknad på familien, men har latt sin eigen gå for lut og kaldt vatn. Blodsbanda er såre, både hjå familien Ekdal og familien Werle.

 

HJALMAR (ler). Ha-ha, hvis du ikke var Gregers Werle, hva ville du så være for noe?
GREGERS. Kunne jeg velge, så ville jeg aller helst være en flink hund.
GINA. En hund!
HEDVIG (uvilkårlig). Å nei da!
GREGERS. Ja, en riktig urimelig flink hund; en slik en, som går til bunns efter villender når de dukker under og biter seg fast i tang og tare nede i mudderet.
(…)
Gregers og Hjalmar går gjennem gangdøren.)
GINA (ser hen for seg, med sytøyet i fanget). Var det ikke en underlig snakk at han gjerne ville være en hund?
HEDVIG. Jeg skal si deg en ting, mor – jeg tror at han mente noe annet med det.
GINA. Hva skulle det være for noe?
HEDVIG. Nei, jeg vet ikke; men det var liksom han mente noe annet enn det han sa – hele tiden.

I etterordet skriv Helene Uri at å lesa Ibsen er som å leggja ein kabal og sjå at kabalen går opp. Det kan godt henda at Ibsen visste at myta om sjøfuglen var nett dèt, men det viktigaste er at Gregers Werle trudde på denne fuglen som tappert skåner verda for smerta si. Hjå Eklunds bur det ei skadeskoten villand på loftet, men Gregers ser ein liknande skapning i vesle, svaksynte Hedvig. Gregers sitt ynskje om å vera “ein riktig flink hund” går djupare tilbake. Han har sendt seg sjølv i eksil for å syta for faren sitt firma, og gått ned dører for å få fram “den ideale fordringen”. Werle ser ut til å tru at alt kan løysast, og at sanninga er vegen.

RELLING. Mens jeg husker det, herr Werle junior, – bruk ikke det utenlandske ord: idealer. Vi har jo det gode norske ord: løgne.

Det er sjølvsagt den same doktor Relling (sitatmaskinen) som meiner at “Tar De livsløgnen fra et gjennomsnittsmenneske, så tar De lykken fra ham med det samme”. Dette er det mest helsefremjande doktoren gjer: Å la folk halde fast ved dei illusjonane som gjer livet litt lettare. Werle, på si side, gjer så godt han kan for å letta på dette sløret for at Gina og Hjalmar Ekdal kan ha eit “sant ekteskap”.

Og viss du ikkje vil vita korleis dette går bør du slutta å lesa no. 

GINA. Tror du at unge Werle er riktig gal?
RELLING. Nei dessverre; han er ikke galere enn folk pleier være. Men en sykdom har han riktignok i kroppen.
GINA. Hva er det for noe som feiler ham da?
RELLING. Jo, det skal jeg si Dem, fru Ekdal. Han lider av en akutt rettskaffenhetsfeber.
GINA. Rettskaffenhetsfeber?
HEDVIG. Er det en slags sykdom, det?
RELLING. Jaha; det er en nasjonal sykdom; men den opptrer kun sporadisk.

Eg er usikker på om Werle sine handlingar er tufta på naiv godskap, eller om han har ein skjult agenda. Han er openbart svært sjalu på far sin, og ikkje minst på Hjalmar Ekdal. Medan grosserer Werle har forsømd Gregers, har han gitt Hjalmar Ekdal alle moglege sjansar. Ekdal har eit like komplisert forhold til sin eigen far, som trur han går på bjørnejakt i skogen når han eigentleg skyt kaninar på loftet. Hjalmar Ekdal er jålete, einvis og manipulerbar. Dette er en farleg kombinasjon, spesielt i ei lita loftstove der alle trippar forsiktig rundt kvarandre, vingeskotne. Det kan titt vera godt å la ting koma fram i ljoset, men i Vildanden er sanninga slett ikkje det beste. Menneska er ikkje i stand til å tola den, og minst av alt Ekdal. Han klarer ikkje å tilgi Gina, og når Hedvig ikkje er biologisk hans, kan det vera det same med heile jenta. Han vil ikkje sjå henne meir, sjølv om Relling ber ekteparet om å la barnet vera i fred. Gregers rår Hedvig til å ofre kjæledyret sitt for å visa faren kor mykje ho held av han. Hedvig går for langt, ho skal gi det kjæraste ho har – ho ofrar seg sjølv.

Det er frustrerande å lesa bøker der ingen gjer slik ein vil, der alle gjer feil, og der me veit at feila kjem til å koma. Kanskje særskilt i klassikarar, der me både veit at det kjem til å gå gale og korleis det gjer det. Til og med i døden skuffar karakterande, til dømes når mora som nett har mista dotter si ber mannen sin om å ikkje “anmasse” seg så fælt. Gregers sine siste ord mildnar heller ikkje den bitre ettersmaken. Han seier at han er glad for at held fast med “bestemmelsen” sin – å vera den trettande til bords.

Welhaven tok forresten og myta om villanden til sitt bryst (eller kanskje det var han som allmenngjorde ho?). Lars Lillo-Stenberg har ein fin coverversjon av diktet “Sjøfuglen” (“En villand svømmer stille”), og den finn du på Spotify.

Utgåvene mine av “Vildanden” og “Et dukkehjem” er forresten frå ein finfin serie som vart gitt ut i samband med Ibsen-året. Serien heiter “Ibsen for et nytt århundre”. Språket er lett modernisert. Elevane mine stillar seg sterkt tvilande til dette etter å ha lese Peer Gynt i same serie. Språkføringa er ganske lik originalen, men ortografien er modernisert. Bøkene er difor hakket lettare å lesa, og med spreke fargar på omslaga tek bokryggane seg godt ut i hylla.

Et dukkehjem

Viss du ikkje har fått med deg slutten på Et dukkehjem kan du slutta å lesa allereie no.

9788205336483_product_line_medium«Jeg må se å komme efter hvem der har rett, samfunnet eller jeg.»

Den vesle lerkefuglen, spillefuglen, ekornet, den skjønne tingesten – Nora spelar mange roller, og alle har ho fått frå andre: Først av far sin, så av Thorvald Helmer. I byrjinga er Nora, òg for lesaren, fjollete og hysterisk, ei overflatisk dame som berre gøymer éin ting for mannen sin: Makronspising. Det er ikkje så vanskeleg å ha løyndomar i eit ekteskap utan samliv. Nora elskar Helmer, og han forgudar henne, men dei kjenner ikkje kvarandre. Nora vil vera den yndige, muntre kona. Likevel strever ho med å fylle primæroppgåva si (å vera «smukk»):

NORA. Ja nu er jeg riktignok umåtelig lykkelig. Nu er det bare en eneste ting i verden som jeg skulle ha en sånn umåtelig lyst til.
RANK. Nå? Og hva er det?
NORA. Der er noe som jeg hadde en så umåtelig lyst til å si så Torvald hørte på det.
RANK. Og hvorfor kan De så ikke si det?
NORA. Nei, det tør jeg ikke, for det er så stygt.
FRU LINDE. Stygt?
RANK. Ja, da er det ikke rådelig. Men til oss kan De jo nok -. Hva er det De har sånn lyst til å si så Helmer hører på det?
NORA. Jeg har en sånn umåtelig lyst til å si: Død og pine.

Fjollete, javisst, men allereie her ser me kor avgjerande det er å skåna mannen frå alt det stygge. Ikkje fordi det er stygt i seg sjølv, men fordi det kjem frå ei kvinne. Det kjem og fram at ho har gjort verre ting enn som så. Ho har teke opp eit lån for å redda livet til Thorvald. Medan Thorvald akkar seg fordi den skjønne lerkefuglen sit og lagar julepynt i staden for å lysa opp kvardagen hans, veit han ikkje at Nora eigentleg arbeider på spreng for å få betalt ned på lånet sitt. Ho har snart betalt ned det siste, men nettet snørar seg for henne når lånaren kjem nærare og nærare. Thorvald har lite til overs for sakføraren, og seier heilt enkelt:

HELMER. Tenk deg blott hvorledes et sånt skyldbevisst menneske må lyve og hykle og forestille seg til alle sider, å gå med maske på like overfor sine aller nærmeste, ja like overfor sin egen hustru og sine egne børn. Og dette med børnene, det er just det forferdeligste, Nora.
NORA. Hvorfor?
HELMER. Fordi en sånn dunstkrets av løgn bringer smitte og sykdomsstoff inn i et helt hjems liv. Hvert åndedrag som børnene tar i et sånt hus, er fylt med spirer til noe stygt.
NORA (nærmere bak han). Er du viss på det?
HELMER. Å kjære, det har jeg titt nok erfart som advokat. Nesten alle tidlig forvorpne mennesker har hatt løgnaktige mødre.

Det helmerske hus har sansen for determinisme, og det meste av menneskelege veikskapar (fysisk eller karaktermessig) vert forklara med fedrene sine syndar. Dr. Rank sin sjukdom er til dømes eit direkte resultat av at far hans haldt seg med elskerinner. Nora vert brått medviten om korleis foreldra sine løgner skadar borna. Ho vert livredd for å korrumpera borna sine, og distanserer seg frå dei. Ho seier frå seg rolla som nærverande mor for å finne ut korleis ho kan få betalt ned skulda si utan at Thorvald finn ut av det heile. Nora sitt liv fell i grus, medan Thorvald berre unntaksvis går ut av kontoret for å la seg underhalde av den vakre kona si:

NORA. Fem. Syv timer til midnatt. Så fireogtyve timer til neste midnatt. Da er tarantellaen ute. Fireogtyve og syv? Enogtredve timer å leve i.
HELMER. (I døren til høyre). Men hvor blir så lille lerkefuglen av?
NORA. (imot ham med åpne arme). Her er lerkefuglen!

Fru Linde seier at «To på ett vrak står dog bedre enn én på hver sitt», og dette vesle skodespelet er fullt av slike vrakrester og einsame menneske som vil finne fram eller vekk frå kvarandre. Thorvald Helmer vil ha ein hjelpelaus «liten tingest», og Nora vil så gjerne fylle denne rolla. Dr. Rank elskar Nora, djupt ulukkeleg. Sakførar Krogstad og fru Linde spelar sitt eige spel. Eg las Et dukkehjem på vidaregåande, og la då lite merke til bikarakterane. I denne runden var desse dei mest spanande. Det er ikkje uproblematisk å heia på Nora, heller ikkje å hata Thorvald… Men det er veldig lett å stilla seg bak “Team Rank”.

Slutten på skodespelet (spoiler-advarsel burde ikkje vera naudsynt) er berre byrjinga for Nora. Den verda ho skulle ut i var truleg ikkje venleg, men Nora vaknar og ser at ho har mista seg sjølv. Det vil sei, ho har aldri visst kven ho er, og no skal ho ut og finna ut kven som skal bestemme over henne: samfunnet eller ho sjølv. Sjølv i dag må leita etter  «det vidunderligste» vera vanskeleg å ta fatt på for både den det gjeld og omgjevnadane, og i 1879 brast nok mange perlehalsband då Nora gjekk av teaterscena for fyrste gong. Viss du, i likskap med meg, tykkjer at det mest spanande er kva som skjer etter at gardinene går ned, då kan du godt lesa stykket (ein gong til).

Ibsen avassosierte seg fort og greit med kvinnerørsla med å sei at oppgåva hans ikkje var å finne svar, men berre å stille spørsmåla. Viss du, i likskap med tyskarane, tykkjer at Nora sin sorti er vanskeleg å svelja, kan du trykka her for ein langt mindre dramatisk og meir lettfatteleg løysing på Nora og Thorvald sitt einaste felles problem.

Bok 34: norsk sokkel

Norsk-sokkelDet er berre nokre få timar sidan eg skreiv om Norsk sokkel (då som smakebit). Eg hadde ikkje tenkt at det skulle gå så fort, men boka er både lett- og fortlesen, utan at det går ut over kvaliteten. For det er ei interessant bok. Tittelen er tonegivande: Eg tenkte både på velferd, rikdom, sjølve samfunnsstrukturen, men og tyngda – stabiliteten i samfunnet og i folkesjela. Det skal ikkje meir til enn to ord for å engasjera ein norsk- og samfunnsfagslærar! No skal eg ikkje overdrive systemperspektivet, for det utgjer berre ramma, men ikkje sjølve forteljinga. Kvart kapittel vert introdusert ved ei eller anna forskrift, men dei me møter er menneske som alle på eit eller anna vis må forhalde seg til velferdsstaten. Kontrasten mellom den byråkratiske offentlegheita og den som offentlegheita skal verna vert understreka. Det er ikkje ei samfunnskritisk bok, men ein roman om kvardag. Me møter han som skjønar at mora må på heim, dei som ventar på fosterdiagnostikk, jenta som ikkje klarar å tilpassa seg fosterheimen, sosionomen som ikkje klarar å nyte sydenturen fordi ho tykkjer så synd på alle. Me er i Hellas, på Jessheim, i Sogndal.

– Se, sier hun. – Se hvor høyt sola står over fjellene.
Han ser på ansiktet hennes, de tette rynkene som springer på kryss og tvers, så trekker han pusten og strammer hånda rundt armlenet på stolen hennes.
– Vi må vel snakke litt også, vi, mor, sier han.
– Ja? sier hun.
– Om framtida.
– Framtida?
– Om hvordan det skal bli her – framover.
Hun ser mot sola og løfter den tynne, knoklete hånda si. Sakte og skjelvende drar hun den under nesa.
– Ja, sier hun. – Vi må vel det.
Enda en gang drar hun hånda under nesa, og når hun senker den, faller den ikke tilbake i fanget, isteden lander den mjuk og varm på armlenet, over hånda hans.
– Men vi kan vel sitte litt sammen her først? sier hun.

Det finst vel ikkje noko meir klinisk og ubehageleg enn å forsona seg med at mor si har vorte for gamal til å vera heime åleine. Men det vert skildra med varme, utan dramatikk og moralisering. Denne tonen går gjennom heile romanen. Det er korkje ein hyllest eller ein kritikk til samfunnet, men ein illustrasjon av korleis det er å vera ein person som møter dei moglegheitane som ligg innafor velferdsmodellen. Men kva skjer når denne modellen skakar heile livsfundamentet? Når heile livet ditt dreiar seg kring å skjula at ektemannen din er alkoholiker, når han får eit fantastisk behandlingstilbod, og du plutseleg må bekymra deg for at han skal forlate deg?

Ein vert godt kjend med dei ulike forteljingane, og lagnadane er vel mest gripande nett fordi dei er så kvardagslege. Dei står ovanfor heilt ordinære livskriser, ingenting å melde om i korkje julebrev eller aviser. Ikkje alt er like spanande (det vert til dømes via litt vel mykje tid til ein som eigentleg berre må skikkeleg på do), men dei gode momenta overdøvar det mindre interessante. Sjølv om systemet er ramma for forteljinga, er det slett ikkje byråkrati eller samfunnsstruktur som er temaet. Ho problematiserar ikkje velferdsstaten, men skildrar korleis det er å vera ein del av den. Språket flyt godt, men er kanskje litt prega av hastverk. Det dukkar opp irriterande skrivefeil her og der, og det heftar eg meg med. Det er noko med stein og glasshus og sånn, men ein bør kunne venta at ein publisert roman er godt språkvaska før ho kjem på trykk.

Heidi Linde (2015). Norsk sokkel. 293 s. Leseeksemplar. 

Den beste bokdagen

Dette er kan hende den beste bokdagen sidan 31. juli 2007 (kva skjedde då, mon tru?). Dette vert difor eit langt, ekstatisk innlegg om ein tur på det lokale antikvariatet.

IMG_20150717_144907

Eg har vore på leit etter ei utgåve av Snorre Sel sidan tidleg i haust, då eg las nokre sider om boka i Norsk barnelitteraturhistorie (for slike bøker les eg, nemleg). Eg skreiv litt om ho i dette innlegget. Biletboka (“en fabel i farger for voksne og barn”) vart prisa høgt av NS-avisa Fritt folk, heilt til dei skjønte den meir enn antyda bodskapen.

Eg har leita land og strand (ok, eg har leita på internett) etter ei svært spesiell bok. Boka er å finne på fleire antikvariat, men kostar frå 1600-2000 kroner. I utgongspunktet ein grei pris, men det hjelp ikkje på studentbudsjett. Boka har blitt publisert eit par gonger, sist i 2005. Den er utsolgt frå forlaget, og dei kjem ikkje til å trykke opp nye eksemplar. Nokon gong. Og det er synd, for her får du litteraturhistorie, krigshistorie, søte teikningar og ei isolert sett veldig fin barnebok i ein pakke. Sidan eg har vore flink på jobbeferie tenkte eg at det var på tide. Full av von tok eg turen innom Bokstova, som er eit fantastisk antikvariat på Klepp(e), og forsøkte: “Har du ei bok som heiter Snorre S-?” Den pensjonerte soknepresten som driv staden reiste seg og fann boka før eg klarte å fullføra spørsmålet.

IMG_20150717_145437

Ei litt slitt utgåve, men ei fyrsteutgåve frå 1941. Til 200 kroner. For den observante er det ein null mindre enn på internettet. Og for den meir observante – årstalet er ikkje heilt tilfeldig.

Denne fargefabelen har ein skjult bodskap. Berre at den ikkje er skjult i det heile teke, og det er eigentleg rart at NS-folka ikkje forsto det. Då dei skjønte kva boka dreide seg om vart boka verboten i ein fei, og det er som kjent den beste reklamen ei bok kan få. Heilt kort: Snorre Sel sin kvardag vert brått trua av måkene Syn og Segn (SS). Boka er pepra med nazisymbolikk. Frithjof Sælen har til og med sneke inn nokre hakekors. Ein svært populær roman som eg tykkjer seier mykje om at barnelitteratur er mindre uskuldig enn ein skulle tru – dette er motstandskamp i svært søte linjer.

Bokstova har ei god boksamling med svært ulike prisnivå. Seljaren er og ein reser på meirsal, og eg “fekk” med meg ei anna spanande billedbok:

IMG_20150717_145541

Dette er ei andreutgåve frå 1915, med fantastiske illustrasjonar av Theodor Kittelsen. Eg er ikkje heilt sikker på korleis boka er laga, men det var i alle fall ei påkosta utgåve – bileta har vorte trykka for seg og limt inn i boka i ettertid. Ganske tøft. Kittelsen var framsynt, og illustrerar med dette mitt personlege forhold til trening generelt og #SK2015 spesielt:

IMG_20150717_145614

Bokstova te Steinskog er verdt eit besøk for dei som skulle slumpe til å vera i nærleiken av Klepp. Han har kaffien klar og bøker i alle slags prisklassar. Han hentar inn det han sjølv er interessert i, og resultatet er eit antikvariat med eit variert utval bøker, med varierte prisar (alt frå 50 til 15 000).

I full ekstase stakk eg på Norli og fekk med meg denne her:

IMG_20150717_144722

Helga er avlyst, eg held meg inne. Sjalu?

Bok 30: På vegne av venner

innbundet

Nokre dødsannonsar vert signert ”på vegne av venner”. Alle har ein venn, ein stad, seier ein gravferdsagent. Men det er likevel ein kode. Det betyr ei kommunal gravferd, ei gravferd der ingen har meldt seg som etterletne, ei gravferd som sannsynlegvis vil gå føre seg i einsemd. Kristopher Schau ville ikkje at det skulle vera slik: han ville ikkje at gravferda skulle vera tom og mekanisk. Alle døyr. Nokon døyr åleine. Og nokon vert førde til grava heilt, heilt åleine. Dette vil ikkje forfattaren godta. Ein skal ikkje ta den siste reisa åleine. Kanskje hans nærvære ville føre til at presten la inn eit nytt gir, og auka seremonien sitt verd? Kristopher Schau sett to reglar for seg sjølv: Om det er to eller færre sørgarar vert han med. Om det er fire eller fleire er han overflødig. Og den dagen det ikkje går inn på han, då skal han slutte. I utgongspunktet skal han gå i desse gravferdene i eitt år.

I Kristopher Schau sitt essay følgjer me han på seks menneske si siste ferd: Solveig A., Elsa M., Ehsan D., Johannes R., Ernst H. og Bjørn N. vert førde til grava på vegne av venner.

Schau trudde først at det kom til å vera trist. Og det er det, nokre gonger. Andre gonger kjenner han at han verkeleg har vore med på å feira eit liv. Kontrastane vert ekstra tydelege på dagar som den 9. januar:

Elsa M. vert følgt av to naboar og Schau. Presten fortel om ei fargerik dame:

(…) og hun hadde helt sikkert et godt forhold til seg selv, for hun kunne kose seg i sitt eget selskap og gå ut og spise og ikke drive og klage på at hun hadde så dårlig pensjon. I stedet brukte hun den på å gå ut og kose seg og bestille noe godt og være hyggelig med dem som serverte. Og det synes jeg er en veldig fin måte å leve på. Det er jo ikke poenget å samle på seg en masse folk som kanskje er mest opptatt av seg selv, men det er hyggelig å ha gode møter underveis hvor man gir der og da, og deler det man har på veien. Sånn som det er i folkeeventyrene. Da blir man velsignet. Også på sine gamle dager.

Kristopher vert glad, stolt, tenker på bestemammaen sin, og at for nokon gjer det ikkje noko om det ikkje er så mange i livet – livet kan vera godt likevel. Men Ehsan D., som vert gravlagt etterpå, gir eit anna inntrykk. Det er ingen prest. Ingen seremoni. Berre ein organist, som spelar seg gjennom tre nummer. Det tek 14.38 minutt. Ingen veit kven Ehsan var. Dei veit ikkje ein gong kva han trudde på.

Tankane virrar. Gjennomgåande i essayet er Kristopher Schau sin kamp for å gløyme seg sjølv. Han freistar å tømme hovudet før han går inn, for å kunne fokusere på mennesket i kista, og ikkje på jobben eller seg sjølv. Men han tek seg sjølv med i alt, og frustrasjonen trengar seg ut av sidene. Han kan ikkje vera ein stille observatør, og somme gongar klarar han ikkje ein gong å vera observerande. Tankane flyg, han klarar ikkje gje slepp på ting for å vera til stades i kyrkja. Når det vert umogleg skal han avslutte prosjektet. Den 30. april går det ikkje meir:

I det store kapellet er det ei svær gravferd. Det er eit tresifra tal sørgarar. Ved sidan av det vesle kapellet sit det ei jente i fargerike klede med ein hund på fanget. Det skal berre vera dei tre i Bjørn N. si gravferd: Kristopher, jenta, og hunden. For desse fortel presten om ein mann med gode historiar og eit gavmildt hjarte – ein som gjekk på loppis og fann ting til folk han brydde seg om. Og her sluttar Kristopher. For han bryr seg ikkje lenger om historia til Bjørn N., han bryr seg om det tekniske ved seremonien. Det at presten sparar det bibelske til slutt, når han burde ha slutta med å fortelja om personen Bjørn N., den vesle kvite knappen som skrur på mekanismen som fører kista vidare – er ikkje den lik den han brukar på konsertar for å sette i gang pyro?

Schau skulle slutte å gå i gravferdene når han ikkje lenger vart påverka av dei. Det tok fire månadar. Og det respekterer eg. Kristopher Schau gjorde ein jobb, men ville ikkje la det bli til ein jobb – slik organisten og bedemannen gjorde det alt for klart i Johannes R. si gravferd. Eksemplaret mitt er frå 10. opplag. Og det gjer meg glad. For det betyr at mange har latt seg fascinere av Kristopher si ferd. Nokre av seremoniane er fantastiske: det er få der, men presten fortel varmt om eit menneske som har vore i live. Og me kjenner vitaliteten. Det er ikkje eit sørgjeleg tomrom. Og så er det dei som ikkje får den verdigheita ein treng. Eg vel å tenke mest på dei fyrste. Og så er eg glad for at nokon har skrive ned livshistoriene til desse seks. Eg er kanskje ekstra glad for at det var Kristopher Schau. Eg trudde at essayet skulle vera trist, prega av einsemd og alt det som berre vert heilt feil. Men slik er det ikkje. Det er mykje verdigheit. Det er mykje glede. Og det er mykje sinne.

Schau, Kristopher (2009/2013). På vegne av venner. Oktober. 92 s.

Bok 29: I et speil, i en gåte

i et speil i en gate andreCecilie er sjuk. Veldig sjuk. På julaften vaknar ho av at det sitt ein engel i vindauget. Han (det er enklast for Cecilie å sjå på engelen som ein “han”, sjølv om han ikkje ser ut som korkje det eine eller det andre) heiter Ariel. Han skal sitte englevakt for Cecilie, og er glad for at ho kan prate. Det er nemleg så mykje han lurer på. Cecilie er minst like nysgjerrig – kvifor ser engelen berre ut som eit lite barn? Korleis kan han gå gjennom lukka dører? Ariel skal forklare, men det gjer han ikkje gratis. Han skal fortelje ho dei himmelske løyndomane viss ho kan avsløra dei jordiske. Ariel veit ikkje korleis det er å ha ein leikam, korleis det er å vakse, drøyme, frysa. Cecilie og Ariel skal prate mykje saman i løpet av dei neste månadane. Dei diskuterar æva, og englane og menneska sin plass i røynda.

– Menneskenes liv på jorden er som et endeløst teaterstykke. Dere kommer og går. Lang, lang rekke…
Cecilie ble sittende på sengekanten i noen få sekunder uten å bevege seg. Så sa hun:
– Det der stinker, altså!
Hun gav pinnestolen et kraftig spark.
– Hvis det hadde vært sant, ville det vært fryktelig urettferdig.
Ariel så en smule betuttet ut, men det var ikke verre enn at han fortsatte å vippe med beina. Han sa:
– Da snakker vi ikke mer om det.
– Jeg vet ikke om jeg har lyst til å snakke mer i det hele tatt.
I et øyeblikk sluttet Ariel å sparke med beina. Han sa:
– Du er bitter, du, Cecilie.
– Hva så?
– Det er derfor jeg er her.

Tittelen er henta frå Paulus’ første brev til Korintarane:

For vi skjønar stykkevis og talar profetisk stykkevis.

Men når det fullkomne kjem,
skal det som er stykkevis, ta ende.

(…)

No ser vi i ein spegel, i ei gåte,
men då skal vi sjå andlet til andlet.
No skjønar eg stykkevis,
men då skal eg kjenna alt fullt ut, liksom eg fullt ut er kjend av Gud.

Cecilie kan ikkje forstå. Ho kan berre sjå verda gjennom ein narrespegel, som ei forvrenging av sanninga. Engelen Ariel kjenner til sanninga, men han kan heller ikkje forstå alt. Han skjønar ikkje korleis det er å vera eit menneske, og har difor ikkje noko medkjensle med den tunge tanken om at livet skal og må ta slutt. Cecilie vil ikkje døy, ho vil verta vaksen. Ho skal bruke alt det ho har lært, bli gamal, få born, og døy roleg når tida er inne. Ariel meiner at menneska har fått ei fantastisk gåve, men Cecilie er ikkje heilt samd.

– Tenk om hele livet ditt bare hadde vært en drøm!
Cecilie trakk på skuldrene:
– Hvis bare den drømmen hadde vart i all evighet, og dessuten vært sånn passe morsom, tror jeg at jeg ville ha foretrukket drømmen fremfor livet. Hva ville du foretrukket selv forresten – et menneskeliv i noen få år eller et engleliv i all evighet?
– Hverken du eller jeg har hatt noe slikt valg. Derfor er det ikke noe å snakke om. Det må dessuten være bedre å få skue ut i himmelrommet en eneste gang enn å ikke få oppleve noe i det hele tatt. De som ennå ikke er skapt, har jo ikke noe krav på å bli det heller.
Cecilie tenkte igjennom det siste Ariel hadde sagt. Så tenkte hun igjennom det en gang til. Til slutt sa hun:
– Men kanskje ville de foretrekke å ikke bli skapt fremfor å leve bare en kort stund. Hvis de ikke ble skapt, ville de nemlig ikke vite hva de gikk glipp av.

Ariel og Cecilie diskuterar store spørsmål. Dei er sjeldan samde, og det er ikkje alltid dei er så gode vener heller. Romanen slår meg som typisk gaardersk: dei store spørsmåla vert formidla som ein samtale mellom eit vrangt orakel og ein vetehug ungdom. Dei to har heilt ulike føresetnadar for å tolke sanninga. I Appelsinpiken tykte eg at det vart litt overtydeleg, og til tider overforklart. Eg har ei heilt anna oppleving av I et speil, i en gåte. Cecilie er ærleg. Ho vert lei av foreldra sine, ho kjeftar på familien sin og på Ariel, og til og med på Gud. Ariel vert frustrert av Cecilie sin manglande evne til å forstå englelivet, Cecilie vert frustrert av å bli stilt så vanskelege spørsmål. Det er ei vakker og altoppslukande forteljing.

Eg veit likevel ikkje om historia er god nok til å tåle at Aksel Hennie vart casta som Ariel til filmatiseringa.

Gaarder, Jostein (1993). I et speil, i en gåte. Aschehoug. 152 s.

Bok 23: Song for Eirabu: Slaget på Vigrid

Denne boka las eg i forbindelse med ei førelesing eg skulle halde på NTNU (ikkje like skrytete som det høyrest ut som, det er eit eige fag som utgjer ein obligatorisk del av mastergraden). Temaet var fantasy og norrøn mytologi i Song for Eirabu, der eg fokuserte på skaping og lagnad (og psykoanalyse, men det skal eg spare dykk for). Samanhengen mellom Song for Eirabu og Voluspá¹ er meir enn antyda, og med tanke på leseperspektivet vert mine tankar om romanen prega av dette. Handlinga tek til når volva Áma vaknar. Ho har gått gjennom fleire verder for å fortelje om fortid, notid og framtid. Voluspá vert sett på som ein dialog mellom volva og Odin, og volva i Song for Eirabu referer til den same situasjonen.

Ei i berget det blå
Blod kan ein lite på
Ei gir hovet blot
ei er drotten tru
for blod kan ein lite på

Vergene tre vil vike
Gudeborna svike
Søstrene tre vil stå
For blod kan ein lite på

Tofte-SongForEiarbu-PO_Sundstøl-Drømmenes-PODet norrøne verdsbiletet er sirkulært. Vår verd er berre ei av mange. Slik er det og i verda Eirabu. Men søstrene Berghitte og Ragna er utvalde på kvart sitt vis. Ragna vert teken i lære hjå ei blotgytje, og det syner seg at ho har stort potensiale. Blotgytja er rådgivar for kongar og høvdingar, og kan bli ei stor kjelde til makt. Ragna tenkjer ikkje så mykje på dette, men er fascinert over ei verd ho ikkje kjenner. Berghitte, på si side, vert gitt vekk i gåve. Ho skal gifte seg med kongen i det krigande landet, og slik kan kanskje freden sikrast. Men Berghitte får høyre myta om ei tidlegare keisarinne – ei med stor makt, som haldt på å forårsaka verda sin undergong. Ho identifiserar seg sterkt med Eletiel, og makta fristar henne langt meir enn Ragna. Systrene vert skilde frå kvarandre, og startar på kvar si historie. Men det er to moment: spådommen (som er skjult for systrene) varslar at dei kan redda verda om dei står samla. Og ikkje minst – soga varslar om tre systrer, ikkje berre to. Kven er ho siste, og kor er ho?

Romanen har altså ein tekstintern mytologi, som spelar på historiar som berre høyrer til i Eirabu, men gjenklangen til norrøn mytologi er svært sterk. Boka sin tittel, Slaget på Vigrid, spelar på det slaget me kjenner frå Voluspá – det er det siste, store slaget mellom gudar og jotner før ragnarok. Det er klare parallellar mellom Song for Eirabu og Voluspá, men medan Voluspá skildrar verda frå gudane si side, er det det menneskelege perspektivet me finn i Song for Eirabu. Eg tykte i utgongspunktet at den nære linken til Voluspá var ein veikskap – ville ikkje det gjera handlinga for forutsigbar? Eg trur nok eg fokuserte litt for mykje på det aspektet sjølv, ikkje minst fordi det syner seg at alt ikkje er allmennkunnskap – då eg var lita hadde me alle Valhall-teikneseriane heime. Og det er uansett absolutt ikkje naudsynt å kunne noko særleg om norrøn mytologi for å ha utbytte og glede av romanen, den står heilt fint på sine eigne bein.

Likte eg boka? Heilt ærleg? Nei. Men det er ikkje romanen sin feil, heller sjangaren. Det er ein vaksen fantasyroman, med komplisert handling og til tider eit litt tungt språk (ja, eg kasta den steinen). Mange vil nok meine at språket kler stemninga i romanen, og ut frå det eg skjønar har det vore eit medvite val frå forfattaren si side. Universet velutvikla, og eg trur at skepsisen rett og slett ligg i at eg ikkje er så begeistra for sjangaren. Det er eit svært gjennomført arbeid. Arbeidet er autentisk, og eigentleg langt meir originalt enn det eg har likt å innrømme. Det psykoanalytiske blikket som eg brukte i førelesinga krev – eventuelt “gir ein lov til” – nemleg at ein skal vera litt meir kranglevoren enn det eg plar å vera her. Den tekstinerne mytologien reddar mykje av dette for min del – Eirabu vert ei sjølvstendig verd, til tross for alle parallellane til den norrøne mytologien. Det er og befriande å sjå fantasy frå vår eigen mytologi, noko som vert meir og meir tydeleg i bokmarknaden (Hulder, Ravneringene, etc.), og det tykkjer eg er veldig gledeleg! Meir til det, takk!

Forfattaren, Kristine Tofte, har sjølv skrive om romanen her, og skriveprosessen her. Veldig kjekt med ein forfattar som er tydeleg til stades på nett, det har vore veldig interessant å lesa refleksjonane hennar.

Knirk har skrive eit svært interessant og godt innlegg om romanen her.


¹ Voluspá er eit av eddadikta, og kanskje den mest autentiske kjelda me har til det norrøne verdsbiletet. Ganske kult!

Bok 19: Vårt daglige brød

Det har vorte nokre år i Trondheim no, og sjølv om eg vonar på fleire, er eg jærbu i hjartet. Det er ein spesiell stad: langsam, men innovativ; treig, men trygg; villt og vakkert. For å sitere (far som siterer) Kielland: “Enhver klodrian kan beundre Hardanger, men kom til Jæderen, her har vi natur for viderekomne.” Det har ikkje blitt skrive så mykje om Jæren, men dei linjene som finst er nok til å få eit hjarte til å banke ekstra hardt. Det var difor ein stor tabbe å finne fram jærdiktaren Tor Obrestad til denne runden av Bokhyllelesing. I år vart det trondheimspåske, og det er i og for seg ikkje noko nytt, har ikkje vore kjipt, og eg har sjeldan direkte heimlengt. Det er likevel vanskeleg å unngå når det fyrste diktet er dette:

IMG_20150406_210048

Dette kan tolkast som eit vakkert naturbilete, men kan og sjåast på som eit uttrykk for langt meir. Eg skal ikkje begi meg ut på ei tolking, men det er interessant at diktet inneheld fleire tunge element. Det jærske landskapet er ganske pussig. Det har horisontar på alle kantar, ein ikkje veit kor havet endar og himmelen byrjar, og somme stunder er det vanskeleg å forstå kor ein sjølv er når ein ser mot havet– og det gjer ein stort sett uansett kor ein snur seg. Landskapet er opent og vilt, men han gir det ein tyngde som etter mi meining seier noko om det eg (beskjedent nok) ser på som den jærske folkesjela: det er slit. Det er folk “som grev seg gjennom live med gruvling og slit, putlar med jordi og granskar Skrifti, piner korn av aur’en og von av sine draumar, trur på skilingen og trøyster seg til Gud” (Garborg, yo.). Det er lange slektar og tradisjonar, og eit medvite om denne arven som ikkje forsvinn. Han plasserar eg-et mellom himmel og hav, og mannen mellom fjell og hav. Det kan fort bli dystert, men den luftige disposisjonen og manglande teiknsetjing på slutten visar likevel ei optimisme og ei letting. Litt som når skodda endeleg brist, og ein endeleg kan sjå horisonten igjen.

Samlinga har to delar. Den fyrste delen er prega av naturmotiv (som ikkje krev lokalkunnskap) og slektskap. Det er eit medvite om at alt heng saman med alt, og den kunnskapen førar til både ei optimisme og eit visst vemod:

Det nokre ikkje skjønar og kallar “seigt”
er tolmod og omtanke
og ligg i dei mosegrodde kultne steinane
Med dei blåvisne fyldige fingrane
har neven hans blitt ein slik stein

Farfar er ikkje død
men han minkar årlig
krympest til sist
Ein dag i halvmørkret vil han gå bortover jordene og bli borte

Skildringane er stillfarne, men har stor symbolsk tyngde. Men det som i del I er melankolsk, vert dystert og febrilt i del II. I del II flyttar han seg gradvis frå Jæren til Oslo. Del II er langt meir politisk (på ekte 60-talsvis). Obrestad var ein sentral figur i Profil-gjengen, og det er lett å sjå ein link her. Dette gjeld både stilistisk, gjennom den modernistiske eksperimenteringa, og den politiske retninga. Del II handlar om andre typar relasjonar, om Vietnam, demonstrasjonar, og eit heilt anna tilvære. Samlinga slår meg som svært todelt. Medan den fyrste delen er prega av ei slags stille uro som ligg over heimstaden hans, vert den andre delen vert klaustrofobisk, kaotisk (og her siktar eg ikkje til komposisjonen, som er stram).

Opnings- og avsluttingsdikta illustrerar dette. Han byrjar med opne, luftige linjer om opne landskap, og avsluttar med eit tettpakka dikt om Oslo:

Barnetoget har passert Universitetet. Våren
har sprunge ut med seljene og havsvinden
har sprunge ut i lyse kjolar og mennene
med ølglass på fortausrestauranten
har sprunge ut. Den svarte Kongen på balkongen har sprunge ut i den blå dagen og vinkar til barna
Dei svingar flagga og skal ofrast til fridommen
Opp mot veggene står mødrene med kåper i armane
og har aldri visst kva fridom er
Når eg lukkar augene ser eg bare død
Vi ferdast i knokkelbyen. Skjeletta dei grå
betongblokkene med knuste vindauger
teiknar seg skarpt i den klare lufta og yling
av små vindar i sjaktene høyrer vi svært tydeleg
i denne frostdagen. Det er eit arktisk landskap
der alle lysa er sløkte
og nå er det lenge sidan
dei leika seg her

(utdrag frå “Vi har lenge kjørt blindt i denne frosten men nå er det ikkje så langt att (Eit dikt om kvalane som ikkje lenger er)”)

Reint visuelt byrjer samlinga luftig og opent, det fråverande punktumet i første dikt visar dei andre dikta velkomne. Slutten står som ein kontrast til dette: linjene er tette, det er mykje handling og mange ord, og det kjennst som ei avslutting. Likevel kjenst Det daglige brød som ein sirkel som ikkje er heilt slutta, og det trur eg er på grunn av den noko hoppande tematikken.

I tillegg krev samlinga litt av lesaren, om ho vil ha meir enn berre vakre bilete. Desse er det nok av, men kva skjer når han plutseleg siterar Norske Hexeformularer og Magiske Opskrifter (“At komme et Æg til at løbe op efter en Stang”)? Kva betyr dette? Betyr det noko? Gjer det noko? Kva veit eg? Sjølv vart eg mest oppteken av det jærske (heimlengselen kom med eit smell), og likte desse dikta desidert best. Somme av dei meir politiske dikta kan virke litt daterte, spesielt i det stappmette 2014. Men Obrestad er svært interessant, og om ein ynskjer å bli kjent med forfattarskapen hans finst det 46 utgivingar av ulike slag, så her er det berre å slå seg laus.

vårt daglige brød2403

Eg klarar ikkje å gi ei heilskapleg vurdering av samlinga, eg vart for nostalgisk til å kunne sjå heilt klart. Du kan ta jærbuen ut av Jæren, men du kan tydelegvis aldri ta Jæren ut av jærbuen. Med eit etternamn som Braut hadde det uansett vore vanskeleg å lyga seg unna. Men vakkert er det. Det er også dystert og fascinerande.

Vårt daglige brød. Tor Obrestad. Gyldendal Norsk Forlag 1968. 68 sider.

Denne lesinga er ein del av Bokhyllelesing 2015. Utfordringa var i denne runden å lese ei europeisk novelle- eller diktsamling frå 1900-talet.

Bok 11: Oppdateringer

NorheimPålOppdateringerStorPål Norheim har nytta seg av dagboksjangaren tidlegare. Denne gongen handlar det ikkje om ein fiktiv person, men om han sjølv. Dette er ei samling av Facebook-betraktningar frå 16. april 2012 til 26. april 2014. Boka består både av korte one-linere, slik ein ventar å sjå på Facebook, og lengre notat. Dette førar med seg at manuskriptet aldri har vorte utvikla i einsemd, men heile tida vore offentleg. Det er fascinerande å sjå korleis Facebook utartar seg i eit mindre støyande format. Facebook er, trass all murring om at Facebook eig alt, og at det som vert trykka der vert ståande for evig, eit medium som oppfordrar til spontanitet, og det er spanande å sjå korleis dette utartar seg når ein tek Facebook ut frå Facebook, om ein kan seie det slik. Det førar til ein uvant form, med korte og lange tekstar som både heng saman, og ikkje gjer det. Totalt gir det eit interessant bilete av ein person. Om mediet seier han sjølv:

Men mitt Facebook har intet plott, intet hovedtema. Og atmosfæren er mer temperert, jeg hadde nær sagt dvaskere enn i Dostojevskijs romaner. Det er som en polyfon roman som bare går og går, hvor bare stemmene er igjen, stemmer som insisterer, drøfter, krangler, kverulerer, gjentar, flørter, tuller, reklamerer, roper, ler – og noen ganger henviser til en høyere sannhet, en gud, en frelser, et mysterium, eller en ideologi som kan erstatte en gud, en fiende å nedkjempe, fordi et liv uten fiender ikke er til å holde ut.

Innlegga er ordna kronologisk, snarare enn tematisk. Somme tider vert det litt rotete, samstundes som brytninga mellom ulike tema gir eit meir «heilskapeleg» av eg-personen. Det er jo, trass alt, litt rotete å vere menneske. Somme tider er Norheim den litt irriterande Facebookvennen. Det er noko med folk som refererer til tid som decennier og seklar. Han som namedroppar, har stort ordforråd, og gjerne vil vise det. Somme stunder er det pretensiøst, andre gonger er det veldig artig (t.d. 9. juli 2012: «Ikke en spurv til jorden uten at Noam Chomsky iler til for å påvise at det var USA eller Israel som stod bak»). Han er rett og slett litt irriterande, men det er og godt å bli irritert. Han viser skarpt kor navlebeskuande me er. Eg tykkjer at agurknytt er trygt og godt, det er fint å vite at det ikkje er så mykje trist å skrive om. Samstundes er det farleg, og endå verre flaut, når det vert agurknytt året rundt (sjå Bono si Independent-forside, No News Today):

Eidsvågneset 5. juni, 2013.

AHMED ER EN AV DEM SOM ALDRI GIR OPP. Han har en universitetsgrad fra sitt opprinnelsesland. Nå har han begynt på norskkurs. Han ønsker å bli integrert i det norske samfunnet. Ennå skjønner han ikke et kvidder, for å si det som det er. Men tanken på at Ahmed en vakker dag vil forstå ikke bare overskriftene i norske svi aviser, men også innholdet i alle artiklene, så han endelig kan få innsikt i hva som rører seg i hans nye, fascinerende hjemland, holder ham oppe og motiverer ham til å fortsette: 

Actionspillene, andefamilien, angrepsmyggen, angrepshunden, Arendal-drapet, Bangladesh-prosjektet, bilderetusjeringen, bildrapet, blogginnleggene, bombespøken, direktebildene, drapsofferet, eks-forloveden, e-post-rotet, etappeseieren, flommyggen, grillulykken, gulskjæret, Harry Hole-boken, humorportalen, jobbtallene, likhunden, melkereglene, narkohandelen, norgesmesteren, passordløsningen, primuseksplosjonen, prinsessebryllupet, prissjokket, Ryanair-midlene, saringassen, seiersintervjuet, sexorgie-saken, sjokkbeskjeden, skattepengene, stormjegerlegenden, Valentinokjolen, varslerbrevet, VG-kommentaren.

Velkommen til Norge.

Han skriv mykje om dette temaet, og har ei svært interessant bilete på korleis norske medier taklar offentleg sorg versus måten Venezuela dekka den felles landesorgen etter Hugo Chavez sin død. Gjennom dette visar han at det norske mediesamfunnet er overfladisk, noko som vert paradoksalt når det vert på verdas mest overfladiske medium: Facebook. Eg var nysgjerrig på formatet, og har vel eigentleg funne ut at eg ikkje likar det så godt. Det handler heilt enkelt om personleg smak, og sidan eg får svettetokter når forfattarar skriv sms-meldingar i romanar, burde eg eigentleg visst det på førehand. Men det at eg ikkje har sansen for formatet, gjer ikkje boka uinteressant.

Det at ho er litterært eksperimentell kjem i andre rekke. Forfattaren evner å provosere, og veit det godt sjølv. Dei heimeskrivne statusane er prega av eit ynskje om å provosere, til dels om å bevise at ein faktisk kan ganske mykje, men reiseskildringane er veldig spanande. Han malar gode bilete, der ein får lov til å sitte skulder ved skulder med fyren når han vert tvungen til å diskutere teologi i Tunis. Her følar eg at eg får ein betre sniktitt inn i Norheim si verd, på ein annan måte en slik han visar seg sjølv i notatar og statusar om norsk politikk og tankar om religion og religiøsitet. Det forsterkar og korleis han både er innafor og utafor på same stund, både i Noreg og i utlandet. Dette er ein mann som flyttar seg mellom Kairo, Tunis, Eidsvågneset, Marrakech, Bergen, og Gondar, og får alle til å virke like eksotiske og like nære. Norheim er misjonærbarn, og kom til Noreg som fjortenåring. Han lev framleis «i etterdønningene av denne kontrasten mellom Etiopia og Norge», det som skjer når ein vendar attende til heimlandet, men heimlandet eigentleg er der han kom frå. Slik sett bevarar han eit utanifråblikk, både når han reiser til Kairo, Tunis, Marrakech, Gondar, men også i Bergen og på Eidsvågneset. Alltid med tankar om politikk, religiøsitet, innvandring, utvandring. Boka spennar seg over to år, som gir oss eit blikk i korleis eit menneske utviklar seg, utviklar meiningar, og nokre gonger snur i desse.

Oppdateringer. Pål Norheim. 2015. Kolon forlag. 114 sider. Leseeksemplar.