Et dukkehjem

Viss du ikkje har fått med deg slutten på Et dukkehjem kan du slutta å lesa allereie no.

9788205336483_product_line_medium«Jeg må se å komme efter hvem der har rett, samfunnet eller jeg.»

Den vesle lerkefuglen, spillefuglen, ekornet, den skjønne tingesten – Nora spelar mange roller, og alle har ho fått frå andre: Først av far sin, så av Thorvald Helmer. I byrjinga er Nora, òg for lesaren, fjollete og hysterisk, ei overflatisk dame som berre gøymer éin ting for mannen sin: Makronspising. Det er ikkje så vanskeleg å ha løyndomar i eit ekteskap utan samliv. Nora elskar Helmer, og han forgudar henne, men dei kjenner ikkje kvarandre. Nora vil vera den yndige, muntre kona. Likevel strever ho med å fylle primæroppgåva si (å vera «smukk»):

NORA. Ja nu er jeg riktignok umåtelig lykkelig. Nu er det bare en eneste ting i verden som jeg skulle ha en sånn umåtelig lyst til.
RANK. Nå? Og hva er det?
NORA. Der er noe som jeg hadde en så umåtelig lyst til å si så Torvald hørte på det.
RANK. Og hvorfor kan De så ikke si det?
NORA. Nei, det tør jeg ikke, for det er så stygt.
FRU LINDE. Stygt?
RANK. Ja, da er det ikke rådelig. Men til oss kan De jo nok -. Hva er det De har sånn lyst til å si så Helmer hører på det?
NORA. Jeg har en sånn umåtelig lyst til å si: Død og pine.

Fjollete, javisst, men allereie her ser me kor avgjerande det er å skåna mannen frå alt det stygge. Ikkje fordi det er stygt i seg sjølv, men fordi det kjem frå ei kvinne. Det kjem og fram at ho har gjort verre ting enn som så. Ho har teke opp eit lån for å redda livet til Thorvald. Medan Thorvald akkar seg fordi den skjønne lerkefuglen sit og lagar julepynt i staden for å lysa opp kvardagen hans, veit han ikkje at Nora eigentleg arbeider på spreng for å få betalt ned på lånet sitt. Ho har snart betalt ned det siste, men nettet snørar seg for henne når lånaren kjem nærare og nærare. Thorvald har lite til overs for sakføraren, og seier heilt enkelt:

HELMER. Tenk deg blott hvorledes et sånt skyldbevisst menneske må lyve og hykle og forestille seg til alle sider, å gå med maske på like overfor sine aller nærmeste, ja like overfor sin egen hustru og sine egne børn. Og dette med børnene, det er just det forferdeligste, Nora.
NORA. Hvorfor?
HELMER. Fordi en sånn dunstkrets av løgn bringer smitte og sykdomsstoff inn i et helt hjems liv. Hvert åndedrag som børnene tar i et sånt hus, er fylt med spirer til noe stygt.
NORA (nærmere bak han). Er du viss på det?
HELMER. Å kjære, det har jeg titt nok erfart som advokat. Nesten alle tidlig forvorpne mennesker har hatt løgnaktige mødre.

Det helmerske hus har sansen for determinisme, og det meste av menneskelege veikskapar (fysisk eller karaktermessig) vert forklara med fedrene sine syndar. Dr. Rank sin sjukdom er til dømes eit direkte resultat av at far hans haldt seg med elskerinner. Nora vert brått medviten om korleis foreldra sine løgner skadar borna. Ho vert livredd for å korrumpera borna sine, og distanserer seg frå dei. Ho seier frå seg rolla som nærverande mor for å finne ut korleis ho kan få betalt ned skulda si utan at Thorvald finn ut av det heile. Nora sitt liv fell i grus, medan Thorvald berre unntaksvis går ut av kontoret for å la seg underhalde av den vakre kona si:

NORA. Fem. Syv timer til midnatt. Så fireogtyve timer til neste midnatt. Da er tarantellaen ute. Fireogtyve og syv? Enogtredve timer å leve i.
HELMER. (I døren til høyre). Men hvor blir så lille lerkefuglen av?
NORA. (imot ham med åpne arme). Her er lerkefuglen!

Fru Linde seier at «To på ett vrak står dog bedre enn én på hver sitt», og dette vesle skodespelet er fullt av slike vrakrester og einsame menneske som vil finne fram eller vekk frå kvarandre. Thorvald Helmer vil ha ein hjelpelaus «liten tingest», og Nora vil så gjerne fylle denne rolla. Dr. Rank elskar Nora, djupt ulukkeleg. Sakførar Krogstad og fru Linde spelar sitt eige spel. Eg las Et dukkehjem på vidaregåande, og la då lite merke til bikarakterane. I denne runden var desse dei mest spanande. Det er ikkje uproblematisk å heia på Nora, heller ikkje å hata Thorvald… Men det er veldig lett å stilla seg bak «Team Rank».

Slutten på skodespelet (spoiler-advarsel burde ikkje vera naudsynt) er berre byrjinga for Nora. Den verda ho skulle ut i var truleg ikkje venleg, men Nora vaknar og ser at ho har mista seg sjølv. Det vil sei, ho har aldri visst kven ho er, og no skal ho ut og finna ut kven som skal bestemme over henne: samfunnet eller ho sjølv. Sjølv i dag må leita etter  «det vidunderligste» vera vanskeleg å ta fatt på for både den det gjeld og omgjevnadane, og i 1879 brast nok mange perlehalsband då Nora gjekk av teaterscena for fyrste gong. Viss du, i likskap med meg, tykkjer at det mest spanande er kva som skjer etter at gardinene går ned, då kan du godt lesa stykket (ein gong til).

Ibsen avassosierte seg fort og greit med kvinnerørsla med å sei at oppgåva hans ikkje var å finne svar, men berre å stille spørsmåla. Viss du, i likskap med tyskarane, tykkjer at Nora sin sorti er vanskeleg å svelja, kan du trykka her for ein langt mindre dramatisk og meir lettfatteleg løysing på Nora og Thorvald sitt einaste felles problem.

Bok 31: Go Set a Watchman

watchmanDet er over 50 år sidan Harper Lee byrja på eit oppsiktsvekkande manus. Forlaget var begeistra, men råda henne til å fokusera på barndomsskildringane, og det var desse som etter kvart vart til Drep ikke en sangfugl. Den har eg skrive om her. Resten av manuset vart gøymt og gløymt, men dukka opp på eit loft tidlegare i vår. Dette vart til Go Set a Watchman, som har fått den norske tittelen Sett ut en vaktpost. Romanen tek altså føre seg handlinga etter det originale narrativet, men er ikkje ein oppfølgjar – snarare ein parallell. Forvirrande? Ikkje når ein opnar boka. Småen, Jean Louise Finch, har vorte 26 år gamal. Ho er tilbake i Maycomb county. Sist me møtte henne, sto ho i samla front med bror sin, Jem, og far deira, Atticus. Saman møtte dei småbyen Maycomb med ei klar kjensle om at ein kunne finne Skikkelege Folk alle stadar.

Medan Småen sin Atticus vart eit ufeilbart moralsk kompass, ein mann som alltid støtta seg til objektiv rettferd, er Jean Louise sin Atticus tilsynelatande ein svakare mann – fysisk og moralsk. Alt fell saman når ho finn ut at han har delteke i eit borgarrettsmøte der afroamerikanarane sine aukande rettar vert kritiserte i harde tonelag. Atticus sin demokratiske sans spelar seg ut på ein måte Jean Louise ikkje klarar å forsona seg med. Småen sin Atticus var svært progressiv, Jean Louise sin far er meir tilpassingsdyktig.

Som Småen sto Jean Louise aldri åleine. Om fienden var Atticus, hadde ho Jem. Om Jem hadde gjort henne urett, hadde ho Atticus. Men som regel vart verda trua av sjølve Maycomb, og då hadde ho alltid minst ein av dei. No har ho ingen. Jem er vekke, og Atticus er ikkje den bautaen ho trudde han var. Heile verdsbiletet hennar ligg i kva Atticus har definert som rett og gale, men han er ikkje den ho vil at han skal vera.

The one human being she had ever fully and wholeheartedly trusted had failed her; the only man she had ever known to whom she could point and say with expert knowledge, «He is a gentleman, in his heart he is a gentleman,» had betrayed her, publicly, grossly, and shamelessly.

Lagnaden har lurt Jean Louise på fleire måtar. For det fyrste vart ho skapa til å vera kvinne, men tante Alexandra var den einaste som via det faktum nokon særskilt merksemd – og det er få som bryr seg så mykje om henne. For det andre vaks ho opp med ei ukueleg tru på Atticus. Ho sit med ei kjensle av at heile verda har haldt noko løynd for henne. Alle har venta på at ho skal sjå sanninga, og no ler verda av henne.

Mr. Stone set a watchman in church yesterday. He should have provided me with one. I need a watchman to lead me around and declare what he seeth every hour on the hour. I need a watchman to tell me this is what a man says but this is what he means, to draw a line down the middle and say her is this justice and there is that justice and make me understand the difference. I need a watchman to go forth and proclaim to them all that twenty-six years is too long to play a joke on anybody, no matter how funny it is.

Det moralske kompasset hennar er vekke. Kven kan syne sanninga no? Jean Louise har på mange måter overteke Atticus si rolle. Ho er romanen si moralske røyst. Medan Atticus sin sans for rettferd er festa i den kjølege og observerande trongen til å skjøna alle sider, er Jean Louise sin ein ryggmargsrefleks. Ho skjønar ikkje den verda ho er ein del av, og i alle fall ikkje den delen av verda som heiter Maycomb. Kvardagen hennar heime er prega av ei manglande navigeringsevne som det er lett å leva seg inn i. Alt dette har ikkje gjort noko tidlegare, for ho har alltid hatt Atticus, men no har han – i hennar auge – blitt ein annan. Ho kan ikkje forstå at gode menn kan meine vonde ting, og korkje vil eller kan forstå Atticus sin ståstad når han freistar å forklara kvifor han deltek på slike møter. Han når ikkje fram til ho. Og ikkje heilt til meg heller. Han er på dette tidspunktet ein gamal mann, frå ein gamal tid. Freistar han å forsone gamle og nye verdiar? Er han progressiv for sin generasjon? Har det noko å seie? Er eg ute etter formildande faktorar, fordi eg, i likskap med Småen, er skuffa over at Atticus ikkje er ein person heva over menneskelege feil og fordommar? Dette er ikkje det einaste som føregår i Go Set a Watchman, og spesielt godt likte eg Jean Louise sine tilbakeblikk. Me tek del i eit heller opprivande møte med Jean Louise sin kvinnelegheit, noko ho sjølv ser på som ein dødsdom. Eit liv utan overalls og barnleg fridom er ikkje eit liv verdt å leva.

Go Set a Watchman refererer til faktiske hendingar og politiske rørsler, men for meg vert dette ståande i andre rekke. Kanskje litt fordi mykje av dette ligg i ei referanseramme eg ikkje har. Eg er usikker på om dette ligg i eigne kunnskapshol, eller om det er noko me kan lite om på vår kant – eg voner det siste. Eg veit jo litt om segregering og NAACP, men kjenner til dømes ikkje til dei grunnlovsendringane romanen refererer til. Det politiske vert med andre ord aktualisert gjennom ramer eg ikkje heilt forstår, og dette heftar eg meg med. I mine auge handlar romanen difor mykje om barnet som ser at den feilfrie er feilbarleg. Eg har registrert at romanen har fått ein annan politisk klangbunn i dagens USA.

Romanen er tematisk spanande, men lesaropplevinga halta litt meir. Manuset ber preg av å vera lite bearbeida. Romanen er litt inkonsekvent, både internt og i samband med Drep ikke en sangfugl. Ein kan innvenda at romanen ikkje bør likestillast med den førre, då begge i og for seg er frittståande. Samstundes meiner eg at verka ikkje kan sjåast på som uavhengige av kvarandre. Samanlikningar, rettsame eller ikkje, er naturlege. Sjølv om karakteren Jean Louise Finch er upolert, hadde romanen hatt godt av ein runde med pussekluten. Go Set a Watchman manglar heilskapen Drep ikke en sangfugl hadde. Det tyder absolutt ikkje at romanen ikkje er verdt tida.

Leif Ekle for NRK: Uferdig Harper Lee

Ingunn Økland for Aftenposten: Harper Lee med vaklevorent raseoppgjør

Smakebit frå The Guardian

Bok 12: Fargeløse Tsukuru Tazaki og hans pilegrimsår

isbn_9788253037134

Tsukuru trivst best på middelvegen. Han har ikkje spesielle evner eller spesielle lidenskapar, med unntak av ein – å teikne togstasjonar. På vidaregåande vart han del av eit femkløver, ein gjeng som søkte seg til kvarandre utan å eigentleg ha så mykje til felles. I alle fall ikkje Tsukuru. Alle dei andre fire hadde fargar som namn – Blå, Svart, Hvit, Rød. Tsukuru hadde ingen farge i namnet sitt. Dei andre hadde eigenskapar som gjorde at dei sto ut frå folkemengda. Tsukuru hadde ingen. Dei andre vart buande i heimbyen. Tsukuru reiste til Tokyo for å studere. Etter ei tid fekk han ein telefon om å aldri kontakte dei igjen. Tsukuru fekk ingan forklaring.

Dei brotne venskapsbanda pregar livet hans. Han utviklar eit reelt ynskje om å døy. Han gjer ikkje noko med det, men vert overvelda av denne kjensla. Det forandrar han. Han har eit heilt greit liv, med nokre langvarige og heilt greie – om ikkje så tilfredsstillande– forhold. Ein dag forsvinn kjensla av å ville døy, men vanskane med å knytte nære band til andre forsvinn ikkje. Han møter Sara, ein reisebyråagent. Når han fortel ho om fortida og vennskapet som vart avslutta utan at han veit kvifor, seier ho at han må konfrontere fortida. Ho skal hjelpe han med å finne Svart, Hvit, Blå, og Rød. Resten av reisa må han foreta sjølv.

Boka er realistisk, slik eg har skjønt det er den meir realistisk enn mykje Murakami har skrive før. Men han rører og ved det poetiske, nokre av segmenta er draumeaktige. Dei er vakre, men eg sitt med kjensla av at dei er veldig betydningsfulle, utan at eg skjønar tydinga. Han har ein ven som forteller om ein pilegrimstur faren tok for nokre år sidan. Det er ein vakker historie, men eg skjønar ikkje heilt kvifor den vert fortalt eller kva den har å seie for historien vidare. Det speler nok mykje på mitt eige humør der og då (eg taklar sjukdom veldig dårleg, og den veldig milde vårforkjølelsen eg har klart å pådra meg har gjort meg urimeleg gretten!). Eg er heller ikkje så lett å begeistre når forfattarar skal fortelje oss noko djupt og generelt om Meininga Med Livet og Den Menneskelege Natur, om de er med på tanken. Midtpartiet vert difor ikkje det store for meg. Det skiljar seg så markant ut frå stemninga og handlinga, og sjølv om det er flott skrive, fell det utafor handlinga. Imidlertid tek det seg veldig opp på slutten av romanen, og eg sitt att med eit godt heilskapsinntrykk. Språket er nøkternt og setningane for det meste presise, noko som gjer at han faktisk kan tillate seg ei meir «fantastisk» handling utan at det vert påtatt. Ho gir meg likevel ikkje nokon spesiell lyst til å ta fatt på resten av forfattarskapet til Murakami. Er det nokon av dykk som har lese fleire bøker av han og kan sei noko om korleis den fargelause Tsukuru er, samanlikna med nokon av dei andre bøkene hans?

Haruki Murakami. Fargeløse Tsukuru Tazaki og hans pilegrimsår. Oversatt av Ika Kaminka og Magne Tørring. Pax forlag 2014. 320 sider.

Bok 8: Vinterindianere

InnbundetVinterindianere. Anne Gjeitanger. Forlaget Oktober, 2015. 95 sider.

Det er det året Anne går frå å vera seks til sju, året går frå sommar til vinter og så til sommar igjen, og ho går frå å vera sommarindianer til vinterindianer, og så til å vera åleine-indianer. Romanen framstår som eit knippe med minner, samla litt vilkårleg saman til ein stor eining. Det er forteljinga om eit år.

Anna si verd er lita. Det er ho, mamma, pappa, farmor, farfar, mormor, morfar. Og lillebror. Lillebroren er Anne sin beste venn, med brune knær. Forteljinga har ei idyllisk ramme, men med noko som lurar i skuggen:

Jeg prøver å kjenne etter hva jeg har gjort, om det kunne vært slemt mot noen.

Det er sol, sommar, og sekstital. Beskrivingane er nostalgiske og truverdige. Sommaren er slik alle vaksne hugsar somrane sine. Det er hytteidyll, med malande setningar, og ein god rytme. Men idyllen er berre utanpå. Bak all sekstitallsnostalgien er det eit tyngande mørkre. Anna har uskulden til ein seksåring, men prega av ein angst som vert nærast klaustrofobisk. Ho er alltid redd for å gjera feil, og ikkje alltid sikker på kva som har skjedd og kva som ikkje har skjedd:

En gang har jeg fått skylden for å ha kastet stein også, på hun som bor øverst i veien og heter det samme som meg. Det er den eneste gangen jeg har fått husarrest, og bare i hagen, men der måtte jeg til gjengjeld være i tre dager, og der satt jeg i trappen utenfor kjøkkendøren og snakket med broren min om at det var urettferdig, helt til mamma og pappa kom og sa at de hadde tatt feil, at storesøsteren til Anne hadde sett hva som skjedde, og hadde kommet og sagt at jeg ikke brude få husarrest. Jeg tror kanskje det var Anne selv som ba henne, for hun hadde det jo heller ikke noe gøy hvis jeg måtte være inni hagen vår hele tiden. Og å kaste stein er det verste man kan gjøre, så det kan jeg ikke tro at jeg har gjort. Men den hvite ballen til Anne med huller i som er så hard som en stein. Jeg synes jeg ser den for meg ennå. Den kan jeg kanskje ha kastet. Men da var det vel fordi hun kastet den først? At vi lekte noe?

Anne er typen som spelar frå Blå Schaum, som ho kan utanat, i staden for det vanskelege Bach-stykket ho eigentleg skulle framføre. Ho er den som gløymer at ho skal framføre noko på klassefest. Ho er prega av å halde tilbake, ho er redd for å gjera feil, og nøyer seg som regel med å betrakte.

Jeg vil ofte at det skal bli sent på dagen, at det skal være kveld, for da er alle der, og alle spiser kvelds, og alle hører mamma lese, og da er det nok at jeg er der, da behøver jeg ikke si noe og ikke angre på noe.

Boka har 66 små kapitlar fordelt på 95 små sider, og det fungerar godt. Setningane er lange, men boka er stramt komponert, og eg tykkjer personleg om måten ho bryt teksten på. Det kan vera ein del gjentakingar, men det er eit grep eg personleg har sansen for. Romanen er skriven i presensform, og det kan vera litt forvirrande. Eg vert ikkje heilt sikker på om eg-et faktisk er seks år, eller om det vert fortalt i ettertid. Om det siste er tilfellet, er betraktningane overraskande barnslege, om dei vert fortalt medan eg-et er seks-sju år, vert tankane litt store for eit lite barn. Presens-forma gjer det heile veldig levande. Og kanskje er det eg som undervurderar barn, og kanskje betyr det eigentleg ikkje noko i det heile tatt. For komposisjonen i romanen er sabla god. Den minnar meg mest om ei minnebok, og opnar for at Anne kan sjå verda akkurat slik ho gjer. Dette er ei bok det tek veldig kort tid å lese, men ganske lang tid å fordøye.

(Denne boka fekk eg (etter eige ynskje) som leseeksemplar frå Oktober forlag.)

Bok 3: En u[t]merket grav

1553778-10-1405627197278En u[t]merket grav. P.M. Kareithi. 2013. Publisert for første gang på Swahili i 1969, oversatt av Reidulf Molvær.

De måtte sove på harde gulvet og holde varmen bare med de klærne de selv hadde med seg. Mange av dem hadde ikke noe ullteppe siden de var blitt arrestert helt uventet og tatt med dit uten å få noe med seg hjemmefra. En mengde mennesker hadde derfor til daglig begynt å kle seg i lange varme frakker som kunne tjene både som klesplagg om dagen og som ullteppe om natten, i tilfelle de uventet skulle bli arrestert og havne i kasjotten uten å få tatt noe annet med seg enn det de sto og gikkk i (s. 102).

Kenya, 1948-1958. Major Blå og Mumbi har avlagt sine truskapseder til Mau-Mau-styrken, som kjempar mot dei britiske kolonimaktene. Truskapseden er bindande i aller høgaste forstand, og svært hemmeleg. Ikkje eingong lesaren vert innvia i korleis dette foregår. For å ha avlagt ei slik ed, risikerar ein fire år i konsentrasjonsleir. Mumbi vert arrestert, og er på veg mot ein slik leir. Ho veit at dei få som overlev konsentrasjonsleiren, kjem attende utan armar, utan føter, eller kjønnslemlesta. Ho er paralysert av skrekk.

Major Blå kjempa for dei allierte under andre verdskrig. Då han kom attende til Kenya, såg han at britane han hadde kjempa med, skulder ved skulder, fekk hus og store eigedomar. Sjølv fekk han ingenting, og hadde ikkje råd til så mykje som ein kopp med te. Han forsøkte å flykte til Nairobi for å skaffe seg arbeid, men vart sendt heim same natt – til ein landsby utan arbeid. Og slik gjekk major Blå frå å vere soldat i dei allierte styrkene til å vere geriljasoldat.

I denne verda kan dei som ikkje er med Mau-Mau-styrken delast opp slik:

  • Menn som trur dei kan ta det dei vil fordi dei er menn
  • Europearar som trur dei kan ta det dei vil fordi dei er europearar
  • Afrikanarar som ter seg som europearar

Mau-Mau-ane vert difor veldig idylliserte. Samstundes pretenderer boka heller aldri å vere eit historisk dokument. Forfattaren har sagt at det er ei forteljing, men at den ligg såpass tett opp mot verkelege hendingar at det kan kallast ei sann historie. All handling vert skildra utanfrå, på ein svært pragmatisk og udramatisk måte. Dette grepet gjer at boka opplevast nærast journalistisk. Rytmen haltar,  men boka «finn seg sjølv» mot slutten – rytmen i forteljinga fell på plass.  Kronologien kan vere litt forvirrande.

Eg les sjeldan ikkje-europeisk litteratur. Det var høgst tilfeldig at eg kom over denne boka. Og då meinar eg tilfeldig. Eg gjekk ein tur på biblioteket for å finne ei bok av ein annan forfattar på K, og så sto denne der den andre boka (som var utlånt) burde ha stått. Så enkelt kan det gjerast. I forordet gir Reidulf Molvær ei kort og god innføring i samtidsbiletet til romanen, som gjer at boka godt kan lesast utan forkunnskapar. Anbefalast!

Bok 2: Godnatt Mister Tom

Damene frå Boktanker og Mellom linjene har ei utfordring som dei kallar Bokhylleprosjektet 2015. Kort fortalt skal ein lese 9 gløymde bøker i bokhylla ut frå eit tema i kvar runde. Mi liste (som ikkje er komplett) kan de finne her. Utfordring nummer 1, Veke 2, går ut på å lese ei bok med grønt omslag. No var ikkje utgåva mi like grønn som eg hugsa det som, men eg tenkte med meg sjølv at gusjegrønbrun får duge. Nittitalsestetikk, går eg ut frå. Eg har lese boka før- mange nok gonger til at eg ser for meg kor ho stod i skulebiblioteket. Men det nærmar seg tjue år sidan den tid, og eg hadde lyst til å besøke denne boka igjen for å sjekke om ho var like bra som eg trudde ho var.

godnatt_141013370Godnatt Mister Tom (Michelle Magorian, 1981).

Han løftet lokket. Det var krukker med skinnende farger. – Maling? spurte han. Tom mumlet noe som skulle være ja. – Litt gamle, men de kan brukes. Kan du male? Willies ansikt forandret seg brått. Han hadde så lyst til å male. – Nei, for jeg kan ikke lese… – Bare de som kan lese og skrive får male. Er det sånn det er?

Når andre verdskrig bryt ut i England, vert Londonguten Willie Breech, i likskap med mange andre born, evakuert. Då mora var oppteken av at han skulle bli satt ut til ein gudfryktig familie, vart han satt ut til det nærmaste den vesle landsbyen klarte å oppdrive – ein gretten, gamal mann som bur gjerde-i-gjerde med kyrkjegarden. Mister Tom finn snart ut at det ikkje er ein sterk gut han har teke til seg. William er forslått, forskremt, og trur at berre døde kan sove i senger. William og Mister Tom finn kvarandre i all ulikskapen, og utviklar eit sterkt band. Dei gjer kvarandre godt. Resten av landsbyen vert og fascinert av den vesle guten, som er så mykje mindre enn han burde vere. Saman med resten av landsbyen finn Mister Tom ut at William har unike gåver. Alt til si tid, er Mister Tom sitt mantra. William veks seg sterkare, raskare, og modigare.

Ein dag kjem det eit brev frå London. Mora til Will har vorte sjuk, og treng sonen sin. Ugjenkjenneleg reisar han tilbake. Ingen høyrer frå William.

Inntrykket står ved like. Denne boka er så undervurdert. Den passar godt til eldre born og yngre ungdom (som med all anna ungdomslitteratur er dette veldig avhengig av modenskap og interesse), men og til vaksne. Forfattaren behandlar temaet barnemishandling med varsemd. Det går ikkje an å snakke om mishandling på ein lettvint måte. Det går ikkje an å gjere det triveleg og rustikt. Dei koselege og fargerike karakterane lettar tyngda i tematikken, og gjer den tålbar. Nokre av karakterane er rett og slett fortryllande (altså, du), og du vert glad i William og Tom frå side 2. Boka er berre på 296 sider, men den er varm. I likskap med Mister Tom er ho ikkje sentimental eller sippete, berre ærleg og rett fram. Boka er tru mot sitt eigentlege publikum, så reint litterært er det kanskje ikkje noko stort verk – men historien er sabla god. Er det verkeleg berre eg som hugsar denne?

Eg trur boka er utgått frå forlaget, så den er vanskeleg å få tak i på norsk. Den finst som norsk lydbok og engelsk e-bok. Du bør og rekne med eit auka Kleenex-forbruk.

(Den merksame lesar vil oppdage at innlegget vert publisert før fristen – det er fordi det ikkje er mogleg å leggje frå seg denne boka.)

Forresten – andre runde (veke 18) går ut på å lese eit skodespel frå antikken. Det er manko på slikt i bokhylla mi. Eg har store planar om å lese Illiaden, men eg trur ikkje at det kvalifiserar til denne utfordringa. Kom gjerne med tips!

 

Bok 1: Bryllupsgaven

9788202417888Bryllupsgaven (2014, Marlen Suyapa Bodden) har alle ingrediensane til ei bok eg burde like: sørstatsdrama, raseproblematikk, spanande historisk ramme. Me møtar Clarissa, den velståande plantasjeeigardottera, og Sarah, slavejenta. Dei veks opp saman, og side om side.  Alle veit, og ingen veit, at dei er halvsystre. Clarissa lev eit behageleg liv, men Sarah vil bli fri. Allereie når dei er små, vert det avgjort at Sarah skal vere kammerpika til Clarissa, og skal fylgje henne når ho giftar seg.

Handlinga finn i hovudsak stad på Mr. Allen sin bomullsplantasje. Historien vert skildra frå tre ulike stemmar: Sarah, Clarissa, og Clarissa si mor. Dette gjer boka mykje meir interessant enn den ellers ville ha vore, då ein får ein djupare forståing av Sarah si konflikt. Ho er bunden til plantasjen gjennom familien og ansvaret ovanfor Clarissa, men vil stamstundes vere fri – umogleg i Sørstatane før borgarkrigen. Samstundes er det ikkje berre Sarah som treng å vere fri – dei andre kvinnene er prega av kjønsdiskriminering, og mennene sin grådigheit.

Som tidlegare nemnt burde dette ha vore midt i blinken for meg, som har ein stor veikskap for sørstatsdrama. Bienes hemmelige liv og Ya-Ya-jentenes hemmelige nedtegnelser er storfavorittar hjå meg. Men sjølv om plottet legg opp til stor dramatikk, vert det i slappaste laget for min smak. Likevel, boka er lettlest – det tok meg to dagar, og eg les ikkje spesielt fort – og historien er spanande nok til at den absolutt kvalifiserar til grei ferielesing. Meir spanande enn sjølve historien, er måten forfattaren byggjar opp hovudkarakterane på: ein vert godt kjend med dei tre kvinnene, dei utfordringane dei har til felles, og dei vidt ulike måtane dei løyser dei på. Men du veit slike bøker der du ikkje heilt kan byrje på ei ny bok fordi du ikkje er mentalt ferdig med den forrige? Denne er ikkje ein av dei.

(Redigert 6.1.: No fann eg akkurat ut kvifor boka var såpass skuffande: eg har eigentleg trudd at eg las Bursdagsgaven, av Sue Monk Kidd. Den handlar og om ei slavejente som vert gitt i gåve til ei rik jente. Tydelegvis ikkje eit veldig originalt plott. Men etter Bienes hemmelige liv har eg mykje større true på Monk Kidd enn Bodden. Betre lukke neste gong!)